|
Klazienaveen Noord:
|
|
|
|
|
|
|
Klazienaveen of
Barger Compascuum?
|
|
|
|
In 2001 haalde Klazienaveen Noord regelmatig de pers. Reden hiertoe was de
"onvindbaarheid" van het buurtschap. De vraag of het nu tot Klazienaveen behoorde of tot
Barger Compascuum zou kunnen worden opgelost door het verkrijgen van een eigen postcode. De
eerste verveners hadden die postcode niet nodig, die zochten werk en ze vonden het.
|
|
|
De familie Scholten:
|
|
|
|
Rond 1890 begon men met het vervenen
van het Smeulveen, ten oosten van Emmen. Eigenaar van het Smeulveen was de
familie W.A.Scholten. Deze familie is ondermeer bekend vanwege de aardappelmeel
maar het veen rond Klazienaveen speelde ook een zeer belangrijke rol in het
leven van de familie. Klazienaveen dankt zijn naam aan mevrouw Klaziena Scholten.
Jan Evert Scholten groef voor de afvoer van turf het Scholtenskanaal dat via het
Stadskanaal een verbinding vormde met zijn aardappelmeelfabrieken in Foxhol.
Toen zich rond 1898 de eerste bewoners vestigden in het Smeulveen zorgde de
firma Scholten voor een houten school met onderwijzerswoning en een
kruidenierswinkel. (ook wel winkelnering van de familie Krikke)
Omdat de grond aan de zuidkant van het Van Echtenskanaal in Klazienaveen zuid
door de heren Van Echten uit Hoogeveen echter goedkoper werd verkocht, vestigden
zich veel middenstanders aan de zuidkant van het Van Echtenskanaal. Zodoende
werd Klazienaveen zuid het huidige Klazienaveen en werd het gebied rond de
huidige Veenkerk Klazienaveen noord genoemd.
|
|
|
Willem de Weerd en de veenkerk:
|
|
|
|
Het was de evangelist Braakhekke uit Emmer Compascuum, die op een zondagmiddag
een preekbeurt moest vervullen in Oranjedorp en zag dat het Smeulveen aan snee
was, die in een brief aan de heer Scholten vroeg "eerst eens een kerk te bouwen in plaats
van een kroeg". De familie Scholten, waarvan grootvader predikant was geweest, bouwde
in 1902 inderdaad eerst een houten hulpkerkje. Hiervan nu nog een schaalmodel staat in
de hal van de Veenkerk. In 1917 is dit houten hulpkerkje verkocht aan Barger Compascuum.
In 1904 benoemde de bevolking de evangelist Willem de Weerd uit Twello. Hij
bleef de gemeente uit volle overtuiging tot aan zijn dood in 1946 dienen.
De plaatselijke bevolking bracht voor de evangelist een wedde van fl 200,- bij
elkaar. De familie Scholten deed de rest, waaronder 10.000 turven en af en toe
een nieuwe fiets. De Weerd schreef boeken over het veen. Het bekendst is wel het
boek "de domineer van turfland". Dit boek werd door hem "de papieren collectant" genoemd
want De Weerd wilde een grotere kerk bouwen omdat waar nu de huidige Veenkerk staat,
oorspronkelijk het centrum van Klazienaveen was gepland. De bouw daarvan werd uitgesteld
door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog en het gebrek aan geld.
Een vrijgekomen houten schoolgebouw bood tijdelijk onderdak aan de gemeente.
De eerste steen voor het huidige roodstenen kerkgebouw werd uiteindelijk op 15
juni 1922 gelegd. Dit is nog altijd aan de buitenkant van de toren te zien.
Achter deze ingemetselde steen bevinden zich twee flessen, een Emmer Courant,
een Asser Courant, een Veenbode en geldstukken en bankbiljetten uit 1922. In de
eerste fles bevindt zich een oorkonde met namen van destijds aanwezige personen,
schenkers van geld en andere burgerlijke en kerkelijke autoriteiten. In de
tweede fles een papier met de tekst "dat hij, die breekt deze muren,
bezield met de geest om af te breken, zij gewaarschuwd, want het woord des Heren
is tot in eeuwigheid". De kerk werd ingewijd op zondag 11 februari 1923. De
kerk werd grotendeels bekostigd door de firma Scholten die de grond schonk en de
arbeidskrachten. In 1915 had zij ook al een pastorie gebouwd voor de heer De
Weerd. Het bouwmateriaal voor de kerk werd grotendeels aangeschaft van de
opbrengst van het boek "de domineer van turfland".
Opvallend bij de Veenkerk zijn de vele teksten op de muren, trap en de twee
houten pilaren, alsook boven de ingang onder de 25 meter hoge toren. In het
liturgisch centrum staat de avondmaalstafel centraal waarop een statenbijbel uit
1874 ligt en een avondmaalstel. De Weerd schafte beide aan van een bedrag van fl
500,- die hij ontving van een dankbare zeemansvrouw omdat haar man behouden was
teruggekeerd van zee na de Eerste Wereldoorlog. Dit is te lezen voorin de
opengeslagen bijbel op de avondmaaltafel. Eveneens opvallend in de Veenkerk is
het Christusbeeld (een kopie van het beroemde beeld van Thorwaldsen uit
Kopenhagen). De vele teksten en het beeld waren er omdat De Weerd vond dat de
protestantse kerken ook moesten spreken als er niemand sprak.
Het orgel is een mechanisch Van Vulpenorgel met 6 registers en zonder pedaal.
Het kwam in 1951 in de plaats van een historisch orgel uit 1794 dat De Weerd had
gekocht voor fl 1200.- van de hervormde gemeente van Ee uit Friesland. Het dook
in 1953 weer op in de Hervormde Kerk van Burgh bij Haamstede in Zeeland.
|
|
|
Het heden:
|
|
|
|
Momenteel telt Klazienaveen Noord 66 woningen en 200 inwoners. Elke zondag
wordt er om 10 uur in de Veenkerk een kerkdienst gehouden. De kerkdiensten
geschieden onder verantwoordelijkheid van het bestuur van de in 1904 door De
Weerd opgerichte en bij Koninklijk Besluit goedgekeurde Hervormde
Evangelisatievereniging Immanuël. Het kerkbestuur is autonoom maar van de
vroegere afstandsevangelisatie van De Weerd, staan de lidmaten ingeschreven bij
de Hervormde Kerk van Nieuw Dordrecht dat van oudsher de
moederkerk was van de gehele streek. De diensten in de Veenkerk vinden plaats
overeenkomstig de kerkorde van de Nederlands Hervormde Kerk echter onder verantwoording
van het autonome bestuur van de Evangelisatievereniging Immanuël. De restauratie van de
kerk is in 1993 voltooid. De houten banken zijn nog van 1922. De eikenhouten preekstoel
is een getrouwe replica van de preekstoel van 1923. Op het klankbord ervan staat de
tekst: "zijt daders des woords, niet alleen hoorders."
In april 2004 heeft de evangelisatievereniging Immanuël en eigenaar van de Veenkerk,
zoals het "Kerkie van De Weerd" thans wordt genoemd, haar 100-jarig bestaan herdacht.
|
|
|
J.van Polen:
|
|
|
|
Op de foto links staat aangegeven:
"J.van Polen - Co"
"Machinale persturf en bagger"
"Klazienaveen Noord"
Wie weet meer over dit bedrijf en kent eventueel namen van mensen die op de foto staan?
Ook de volgende foto is van dit bedrijf, echter jaren later.
De leiding is dan in handen van J.van Polen jr.
|
|
|
Tijdens W.O.II
|
|
|
|
Ter gelegenheid van het 100 jarig bestaan van de Veenkerk verscheen het boek "Het veen,
een kerk…de Veenkerk", waarin Frits Rosenbaum de toenmalige voorganger, historische
gebeurtenissen belicht en de oud Klazienaveen Noord bewoner Jan Klaster leuke anekdotes
en verhalen over toen opschreef.
Tijdens deze herdenking was Willy Prakken de Weerd in gezelschap van de heer Max Onnen.
Hij keek wat om zich heen, slaakte af en toe een kreet van herkenning en vertelde Willy
Prakken de Weerd dat hij de streek kende en dat de kerk hem bekend voorkwam.
Onnen had in 1942 een piloot vanuit Barger Compascuum, uit een neergestort tweemotorig
vliegtuigje, voorzien van burgerkleding en hem zo achterop de fiets naar deze kerk
(Veenkerk) gebracht. "Aan wie ik hem heb overgedragen weet ik niet meer."
Max Onnen vertelde in een indrukwekkend verslag over zijn verzetsactiviteiten aan
Willy Prakken de Weerd dat hij ondermeer onder de naam Jan van Dam als boerenknecht terecht
was gekomen bij de familie Duin. Zij woonden aan het Scholtenskanaal aan "Duitse
zijde" met honderd meter verderop de smederij van Eerkes. De zoon Henkie Eerkes hielp hem
bij allerlei karweitjes en knipte zijn haar. Verderop stond de Veenkerk. "Het was
een prachtige schuilplaats zo midden in het veengebied” aldus Max Onnen, alias Jan van
Dam.
Onder de titel, "De Veenkerk in Klazienaveen, middelpunt van het kerkelijk leven,
schuilplaats voor verzet" schreef Willy Prakken in april 2006 een artikel in het blad
"door Kontakt Aantreden" van de Nationale Federatieve Raad van het Voormalig Verzet
Nederland en Nederlandse Vereniging van Ex Politieke Gevangenen (uit de bezettingstijd).
Hierin beschreef zij dat Engelse piloten aan de pastorie kwamen en vroegen naar "the
way to Erica".
Ontsnapte Franse krijgsgevangenen uit een kamp vlak over de grens vroegen naar "La
ville d’Erica". In Erica bleek Veldkamp te wonen en die wees hun de verdere vluchtroute.
De Weerd en Veldkamp moeten elkaar gekend hebben. Veel is geheim gehouden voor de toen jonge
Willy, die soms veel vreemde mensen in de pastorie zag. Maar iedereen zweeg. Immers de
verrader sliep nooit.
Uit het boek "De pastorie in het veen" van Wim de Weerd, zoon van de domineer, weten
we dat het in maart 1945 nog even fout ging. De Weerd werd gehaald door de S.D. en moest
naar de Ortskommandantur in Assen. Verraden? Iets verkeerds gezegd in de preek? De Weerd
werd veroordeeld tot f.1000.- boete omdat hij in 1944 een bedelbrief had doen uitgaan om
geld bijeen te brengen voor zijn kerk. "Verboten, nur für die Winterhilfe darf gebettelt
werden."
Een gefortuneerd man schonk f.1000.- aan De Weerd (Pastorie in het veen blz.120, 121).
Mede dankzij het jubileum van Immanuël waarbij Max Onnen mede door Willy de Weerd
aanwezig was, lichtte dat donkere, wat onderbelichte verleden rond de Veenkerk in
oorlogsdagen weer op. Ze hebben elkaar hun herinneringen uit die oorlogstijd toevertrouwd.
Het staat allemaal in het artikel "Veenkerk in Klazienaveen, middelpunt van het kerkelijk
leven, schuilplaats voor verzet" en dat is iets dat altijd wat onderbelicht is gebleven
totdat het artikel verscheen van de dochter van de domineer van turfland. De domineer,
een man die nooit veel over die oorlog heeft gezegd maar gewoon deed. Dader van het Woord
was. Een tipje van de sluier is nu opgelicht door gebeurtenissen uit dat verslag van Max
Onnen aangevuld met herinneringen van Willy Prakken - de Weerd en dat maakte de cirkel
sluitend.
|
|
|
Boeken:
|
|
De volgende boeken zijn bij Historisch Emmen bekend:
- Klazienaveen in oude ansichten, waarin opgenomen afbeeldingen uit Barger Oosterveen en
Zwartemeer, samengesteld door W.Hielke, H.Wiegers, H.Visser. Uitgave Europese bibliotheek
te Zaltbommel, 1974
- "De domineer van turfland" door W.de Weerd
- "Plaatjes en Praatjes uit Drenthe" door W.de Weerd. Uitgave Electr.drukkerij R.G.Mande 1923.
- "Gevangen Vissen" door W.de Weerd. Uitgave Konings te Baarn, maart 1931.
- "Pastorie in het veen" door W.de Weerd. Uitgave Hummelen B.V. te Assen.
- "Het veen, een kerk….de Veenkerk 1904-2004" Immanuël 100 jaar door Jan Klaster en Frits Rosenbaum.
Aanvullingen?
Geef ze door: 
|
|
|
Bronvermelding:
|
|
- De heer Frits Rosenbaum, predikant van de Veenkerk van 1989-2005.
Opvolger van dhr Rosenbaum is drs.E.Akkerman.
- Mevr.Prakken de Weerd voor haar bijdrage aan Frits Rosenbaum over het verzet.
- Foto's:
|
|
|
Home - start
