Geïnteresseerd in historie?
Wordt ook lid van de
Historische Vereniging
Zuidoost Drenthe.
Aanmelden >>

Nieuws over HE
Lees meer >>

Vernieuwde uitgave van
"De Opgejaagden"
Bestel nu >>

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

Klazienaveen:

• Klazienaveen, het begon in 1884
  • deel 1
  • deel 2
  • deel 3

• Bronvermelding
• Wie helpt?

Klazienaveen, het begon in 1884:

Klazienaveen heeft een relatief korte maar bewogen veenkoloniale geschiedenis achter de rug. Veen, turf, ontginning, het heeft Klazienaveen gevormd tot wat het nu is.

Met een reeks verhalen geschreven door Jans Jagt keek De Dorpskrant terug op de geschiedenis van Klazienaveen. Centraal in de verhalen stond de familie Veenstra, dat als eerste gezin in deze streek kwam te wonen.

Met dank aan Jans Jagt om zijn artikelen ook op Historisch Emmen te plaatsten.

Klazienaveen, het begon in 1884 (deel 1):

Geert was een sterke kerel die zijn boterham als veenarbeider verdiende. Om de vijf monden te kunnen vullen moest ook Jantje flink meehelpen, evenals de twee oudste kinderen. Vooral in de zomer. De zevenjarige Lubbert was een echt bijdehandje. "Mag ik net aas pa dan ok tabak proemen" vroeg hij keer op keer op weg naar het veen. Tot vader Geert een keer toegaf. Na een flinke overgeef bui was de lol er direct af. Lubbert was nog lang geen veenarbeider.

Het was keihard werken in ’t Smeulveen. Graven, graven en nog eens graven in weer en wind. Laarzen waren er nog niet, klompen een luxe. Een paar sokken, heerlijk. Het veen was altijd nat. En lange dagen, ’s morgens in alle vroegte naar het veen. Moeder Jantje ging tegen vijven terug naar huis om het eten op te zetten. Geert volgde tegen zeven uur.

De keet op het hoogveen stelde niets voor, het tochtte binnen en er mankeerde altijd wel wat aan. Ellende was er genoeg in het veen; lage lonen, zwaar werk, lange dagen en bij een groot deel van de veenarbeiders was de drank ook nog eens een probleem. Er werd zwaar gedronken om de kou en nattigheid uit de botten te verdrijven. Gelukkig kon Geert die drank nog steeds weerstaan. Dat was blijkbaar zijn baas ook niet ontgaan want die vroeg Geert en zijn gezin om verder zuidwaarts te trekken om daar te gaan werken.

Groot industrieel Willem Albert Scholten uit Groningen had in 1874 grote veengebieden in Zuidoost Drenthe aangekocht van de Drentse Veen- en Midden Kanaalmaatschappij.

Problemen met het Oranjekanaal lagen hieraan ten grondslag. De uitlopers van de Hondsrug vormden een onoverkomelijk (financieel) probleem. Was het Oranjekanaal doorgetrokken zoals de bedoeling was, dan was Klazienaveen waarschijnlijk nooit ontstaan.

Die problemen gingen aan het gezin Veenstra voorbij. Zij hadden de zorg in leven te blijven. Zij mochten een keet op het bovenveen bouwen, iets ten noorden waar later de Purit werd gebouwd. Met zelfs een klein tuintje voor aardappelen en bonen. Nu was het vaak roggebrood, vaak besmeerd met gebakken raapolie en vet. Voor iemand met honger smaakte het allemaal best goed.

Ter compensatie voor de gedwongen verhuizing kreeg het gezin Veenstra een drachtig schaap, een rijk bezit. Dat schaap ging ook mee naar het veen. Met een lijn werd het schaap aan de kinderwagen van de kleine Anna vastgemaakt. Er was voor een schaap ook altijd wel wat voedsel op het veen te vinden.

Klazienaveen, het begon in 1884 (deel 2):

In 1881 groef notaris van Holthe tot Echten, met zijn schoonzoon Johan Hora als uitvoerder, het van Echtenskanaal van Erica via Klazienaveen naar de Duitse grens. In eerste instantie zou het kanaal in een rechte lijn naar de Duitse grens worden gegraven, maar mede door het stopzetten van het graven van het Oranjekanaal kreeg het van Echtenskanaal in Erica een noordoostelijke bocht waardoor het traject noordelijker kwam te liggen.

Doordat nu door de uitlopers van de Hondsrug gegraven moest worden leverde dit tal van financiële tegenvallers op waardoor de aannemer bijna failliet ging. Als vergoeding kreeg hij echter alle gronden ten zuiden van het van Echtenskanaal. Deze gronden moesten echter wel worden afgegraven en de “N.V. Nieuwe Echtens Compagnie” werden de verveners in dit gebied dat de naam Barger Oosterveen meekreeg. De naam Barger Oosterveen was ook de naam van het veenschap dat toezicht moest houden op de verdeling van dit gebied in blokken.

Door al die graafactiviteiten werd er ook driftig gebouwd. Veenarbeiders bleven echter noodgedwongen in de veenketen op het hoogveen wonen. De pioniers kwamen overal vandaan, in Zuidoost Drenthe was werk genoeg.

Wat het moment precies is geweest waarop en sprake is van een dorp is niet meer in de geschiedenis te herleiden. De realisatie van de kanalen Scholtenskanaal en van Echtenskanaal is hierin van groot belang geweest. De naam Klazienaveen is afgeleid van die van de echtgenote van vervener W.A.Scholten, die Klaziena (Klaassien) heette.

De naam Klazienaveen Zuid werd vanaf rond 1900 gebruikt voor het gebied in de buurt van sluis 1 (tegenover de Norit) en Klazienaveen Noord voor het gebied vijf kilometer verderop, rondom de 3e sluis (noordelijk van de kerk).

Ook was er sprake van woonconcentratie rondom het van Echtenskanaal, Barger Oosterveen geheten. Bekend is dat mensen in 1903 in het bevolkingsregister van de gemeente Emmen als wonende te Barger Oosterveen. Pas rond 1910 werd het hele gebied Klazienaveen genoemd.

Het is het jaar 1889, een historisch jaar in de geschiedenis van Klazienaveen. Geert Veenstra is inmiddels bijna 50 jaar, zijn vrouw Jantje twee jaar jonger. Het beulswerk in het veen heeft zijn sporen achtergelaten. Geert heeft last van reuma en ook zijn longen hebben zwaar te lijden gehad van het vochtige veen. De 25-jarige zoon Geert is inmiddels getrouwd en Lubbert en Anna zijn nog thuis. Het gezin heeft een stenen huis aan het Scholtenskanaal betrokken. Het zijn zware jaren geweest. Toch is het gezin op deze mooi dag in juli naar Barger Oosterveen gelopen om de opening van de Dordsebrug mee te maken.

Het gebied rondom de nieuwe houten brug begint al de kenmerken van een dorp te krijgen want naast bakker Heise hebben zich smid Hoogeveen en kruidenier Koster hier gevestigd. Aan de andere kant was warenhuis Meester de eerste middenstand van Klazienaveen. Het zou een prachtige dag worden!

Klazienaveen, het begon in 1884 (deel 3):

Voor zoon Geert zou het jaar 1903 een belangrijke ommekeer in zijn leven worden. Hij was inmiddels ook al 39 jaar, getrouwd met Janna en zijn 6 kinderen waren een rijk bezit.

Jarenlang had hij op de persmachine gewerkt, ook zwaar werk maar het veen werd machinaal geproduceerd. In de persmachine werd het veen door een wormwiel uit twee openingen geperst, waarna het door een "beul" met een ijzeren mesvormig voorwerp op maat werd geslagen. De andere hulp, de plankjes onderschuiver, schoof tegelijkertijd een plank onder de natte turf.

De plankjes werden door een lopende band van staaldraden voortbewogen. Op het veld stonden verder enkele mannen, die de plankjes met turf van de band afnamen en op het veld legden.

Geert junior had een behoorlijk technisch inzicht en het was dan ook een geschenk uit de hemel dat hij in 1903 als machinistbankwerker bij de turfstrooiselfabriek van de firma W.A.Scholten met de officiële naam NV Veenderij- en Turfstrooiselfabriek "Klazienaveen" aan de slag kon. Dit bedrijf was al in 1889 opgericht. De inwoners van Klazienaveen vonden dit een veel te lange naam en in de volksmond werd de Maatschappij Klazienaveen altijd “De Firma” genoemd. In 1905 kwam het bedrijf los van de Firma W.A.Scholten en werd een zelfstandig bedrijf.

W.A.Scholten heeft veel invloed gehad op de ontwikkeling van Klazienaveen. Niet alleen verrezen er meerdere fabrieken zoals turfkarton-, turfstrooisel-, koolfabriek, maar ook een groot aantal arbeiderswoningen, een marechausseekazerne, school, kerk, hotel en postkantoor.

Geert en zijn vrouw verhuisden naar één van die arbeiderswoningen aan het Scholtenskanaal dichtbij Gritter’s/Janssen’s wijkje, ook wel “baaiwiekie”genoemd.

Op de gevel pronkten de letters W.A.S, W.A.Scholten.

Bronvermelding:

• Artikelen in De Dorpskrant 2009 door Jans Jagt.

Wie helpt?