Oranjedorp

Oranjedorp:
Inleiding Enige foto's Ontstaan Bewoning Van jaar tot jaar Bladderswijk Heden	Contactgegevens en links naar Oranjedorp Boeken Bronvermelding Wie helpt?

Inleiding:
	De geschiedenis van Oranjedorp is verweven met de geïsoleerde ligging van Zuidoost Drenthe. Het dorp heeft kunnen ontstaan dankzij het ontvenen van het grote Boertanger moor. In 1853 werd begonnen met het graven van het Oranjekanaal vanuit de Drentsche Hoofdvaart, dwars door Drenthe, richting Nieuw Dordrecht. In 1858 kwam dit kanaal gereed en begon de Drentsche Veen- en Middenkanaal Maatschappij te Dordrecht de omliggende complexen veen te ontginnen. Daartoe moest een kanaal worden aangelegd vanaf het Oranjekanaal naar de Verlengde Hoogeveense Vaart (bij Klazienaveen). Dit kanaal, aangelegd onder supervisie van opzichter Bladder, werd de naar hem genoemde Bladderswijk. kaart anno 1963 Op deze plaats ontstond Kollingsveen, het latere Oranjedorp. De naam Kollingsveen is ontleend aan het woord kolling wat kolk betekende.

Enige foto's:

Anno 1910

	Het kerkje heeft gestaan aan de Oosterwijk wz, ongeveer ter hoogte van plaats 16 tegenover de boerderij van de familie De Boer. Na sluiting heeft het nog enige jaren dienst gedaan als schuur van de familie Abbing. De zondagschool werd toen voortgezet in een schuur die aan de Bladderswijk stond bij de familie Vos. Zij woonden aan de Verlengde Bladderswijk oz op de scheiding met de Bladderswijk. Op deze scheiding, tussen het huis van Meine Vos en Andries Brakel die aan de Bladderswijk woonden, liep een voetpad richting de Jagersweg dat onder Nieuw Dordrecht (tegenwoordig Klazienaveen) viel.

Ontstaan:
	Op 5 december 1853 had de Drentsche Veen en Midden Kanaal Maatschappij (verder afgekort tot D.V.M.K.M.) het 528 ha grote Oosterveen, ook wel het kleine blok genoemd, aangekocht van de Markegenoten van Noord en Zuidbarge. Het Westerveen, gelegen tussen de Bladderswijk en de Boerwijk, werd van deze marke gescheiden op 28 mei 1861. Omstreeks 1862 werd een hoofdwijk met de naam Oosterwijk gegraven, parallel aan de Bladderswijk. In dat jaar deed landmeter G.W.Soutendijk opmetingen rond het dorp in wording. Rondom de wijken Oosterwijk en Bladderswijk ontstond het huidige Oranjedorp. Het dorp is ontstaan uit: een deel van het Oosterveen, door Soutendijk verkaveld in: 2 maal 21 kavels van +/- 100 meter breed en 1000 meter diep 2 kavels gescheiden door de Breedeweg, later Oosterveenseweg genoemd. een deel van het Westerveen, werd door Soutendijk verkaveld in: kavels van verschillende grootte. Alle kavels waren eigendom van de genoemde Kanaalmaatschappij. Hierop waren echter twee uitzonderingen: 1 kavel, omschreven als huis bouwland en veen, was eigendom van Jan Wielens en was reeds gedeeltelijk ontgonnen. 1 kavel was eigendom van Mr.C.Hidding. In 1862 was Jan Wielens de enige bewoner van het Oosterveen. De boerderij bestond in 1983 nog steeds en werd door de vierde generatie Wielens bewoond. De werkelijke aansluiting van de Bladderswijk op de Verlengde Hoogeveense vaart kwam pas enkele jaren na het gereedkomen van het Oranjekanaal (in 1858) gereed. Hiervoor werd het Oranjekanaal eerst nog met ongeveer 200 meter verlengd. In 1880 werd bij Koninklijk Besluit concessie verleend de Hoogeveense vaart door te trekken tot de landsgrens en tevens om de Bladderswijk op deze Hoogeveense vaart aan te sluiten. Hiervoor was de bouw van een sluis nodig. Deze sluis, de Oranjesluis, kwam in 1889 gereed. In 1885 was ook een sluis gereedgekomen tussen de Bladderswijk en de Oosterwijk. De vervening rond Oranjedorp kwam goed op gang. Vanaf 1885 tot omstreeks 1920 was Oranjedorp een belangrijke leverancier van turf. De meeste turf werd afgevoerd naar Amsterdam. De kavels veen werden verkocht aan boeren uit de omliggende zanddorpen en aan verveners die o.a. uit Smilde, Dedemsvaart en Appelscha kwamen. Bekende verveners in Oranjedorp waren o.a.: A.Dassen uit Smilde A. en W.Frieling uit Den Oever W.Groothuis uit Oranjedorp Heldring uit Klazienaveen Hogenbrugge uit Smilde Meiering uit Westenesch V.d Tuuk uit Groningen V.d.Sluis uit Erica Harders uit Den Haag Door de vervening vestigden zich steeds meer arbeiders in Oranjedorp, omdat ze elders zonder werk waren komen te zitten. Er ontstond een bevolking bestaande uit Drenten, Groningers en Friezen. Na de vervening ontstond de landbouw gebruik makend van het zand dat overbleef bij het graven van de wijken. Dit zand, gemengd met de bovenste laag van ca. 80 cm aarde die overgebleven was tijdens het vervenen, werd de dalgrond genoemd, een laag aarde die zeer geschikt was voor de landbouw. De vervener was door de zogenaamde bonkbepaling, verplicht om de genoemde laag van 80 cm, de bonkaarde of het bonksel, op het afgegraven perceel achter te laten. De bonksel werd vermengd met het zand dat door het graven van de wijken was vrijgekomen. Bij gebrek aan zand moest dit onder het veen vandaan gehaald worden, het zogenaamde zandschieten. Het mengsel zand en bonksel was zeer geschikt voor landbouw. Zo ontstonden de eerste boerderijen, vooral in het noordelijk deel van Oranjedorp, omdat de vervening daar begonnen was. Verschillende verveners werden nu landbouwers. Met de komst van verveners en arbeiders en de overgang naar landbouw vestigden zich in Oranjedorp natuurlijk ook middenstanders. De oudste middenstander waren de verveners zelf die hier een winkel dan wel een café begonnen met gedwongen nering.

Bewoning:
fam.Strating Reiswagen gebr.Velzing Oranjedorp Erica	De, door de verveningsactiviteiten toegestroomde, arbeiders woonden tot 1920 onder primitieve omstandigheden aan de Achterweg, de Lokaalweg, de Jagersweg op het bovenveen in het noordelijke deel van het dorp. Aan de Oosterwijk en Bladderswijk kwamen later iets betere woningen te staan. Aan de Oosterwijk woonden o.a. Frieling, Hoogeveen, Smit, Koens, Soer, Boers, Stulen, en Mulder. Aan de Bladderswijk woonden o.a. Akkerman, Kievit, Mink, Smit, de Kleine, Soer, Kappe, de Graaf, Jagt, Witting, Feijen, Koens, Kloeze, Hekhuis. Aan het begin van de Boerwijk woonden o.a. Brakel, Klaassens, Veldman, Drent en de Kleine. Aan het Oranjekanaal woonden: in 1878 Hinderikus Garming, gehuwd met Antje Groothuis. (Na het overlijden van Hinderikus in 1893 is Antje in 1905 hertrouwd met Hendrik Jan Drenthen). Het café brandde af in 1934. Hinderikus en Antje hadden een boerderij, later ook café met winkel en stalhouderij. Hendrik Jan Drenthen had vermoedelijk een handel in pramen. in 1878, W.Groothuis, vervener, opende in 1886 een bakkerij met winkel, en begon in 1910 een landbouwbedrijf. xxxx, A.Frieling, vervener, winkelier en landbouwer xxxx, Jan Kuper op de boerderij, gesticht in 1898, van fam.Lamberts in 1907 D.Drent, landbouwer. Aan de Verbindingswijk woonden: voor 1822, Gerrit Deen, de eerste bakker. xxxx, Willem Frieling, timmerman xxxx, W.Meier, veldwachter Aan de Oosterwijk woonden van noord naar zuid: plaats 6, in 1907 stichting boerderij door E.Strating plaats 7, Hebels, later Rijkens plaats 8, te Velde, en Kievit plaats 9 en/of 10, Broekman, later Timmer en Koopman plaats 11, gebr.Bults plaats 14, Drent, later Spreen plaats 15, F.Kuper plaats 16, W.de Boer plaats 20, R.Pepping plaats 21, in 1936 H.Bults plaats 22, H.de Vroome plaats xx, G.Bults school "nabij de school", Teun de Vries, vanaf 1906 vervener A.Dassen plaats 25, in 1912 J.Oosterveld, later B.Koopman plaats 29, G.Kuper, later G.Habing de zuidelijkste plaatsen 32 t/m 42 werden pas in 1942 door de D.V.M.K.M. verkocht aan de firma Ten Cate uit Almelo die gelijk met de vervening begon. Zij deden dit machinaal. Op deze plaatsen werden later geen boerderijen gebouwd. Aan de Bladderswijk woonden van noord naar zuid: in 1900 G.Bults, later Kersten. in 1913, H.Wolthuis. in 1909, J.Frieling. in 1922, Gerrit Deen, de eerste bakker die eerder al begonnen was in een woning aan de Verbindingswijk. Hij bleef bakker tot eind jaren '30 en werd opgevolgd door bakker Kuiper die tot 1960 bleef. 1922, Martinus Velzing, smid. Ook zijn zoon Egbert en kleinzoon Martinus waren smid. Deze laatste moest de smederij in 1956 noodgedwongen sluiten. in 1927, G.Timmer. in 1934, P.Dassen. boerderij Veldkamp uit Erica, waarop Vos en Wesseling als bedrijfsleider woonden. P.Heldring, later L.Oosterveld en Hoving. Boerderij Veldkamp dan richting Klazienaveen. Boerenbedrijf v.d Scheer, huis met los staande schuur. Huis familie J.Vos. Huis familie K.Smit. Boerenschuur familie Dassen, heette in de volksmond "de blikkenschuur". Huis familie A.Mink later P.Mink. Huis familie L.Rozema, geëmigreerd naar Canada. Huis familie Witting. Boerderij P.Helders. Huis familie Kievit. Huis familie A.Mink w.z.57. De laatste woning aan de Bladderswijk westzijde. Na de woning van de familie Mink gaat de Bladderswijk over in de Verlengde Bladderswijk en viel voor wat betreft de school onder Klazienaveen. Aan de Bladderswijk oostzijde werd de laatste woning bewoond door de familie Brakel.

Van jaar tot jaar:
Sluiswachter R.Kunstman (1976) Sluiswachter B.Kappe van de wijksluis te Oranjedorp. In 1925 kreeg hij eervol ontslag vanwege gezondheidsredenen en een 40 jarig dienstverband.	In 1920 - 1921 werd een verharde weg aangelegd van Zuidbarge over Oranjedorp naar Nieuw Dordrecht. Voor 1940 was er geen elektriciteit en geen gas. Als brandstof werd veelal petroleum gebruikt. Oranjedorp heeft nooit een aansluiting gehad op een tram of spoorwegnet. In Oranjedorp is nooit een kerk gebouwd. Er bestond wel een evangelisatielokaal aan de Lokaalweg. Dit lokaal werd later naar de Oosterwijk verplaatst. Evangelist Beek en vader en zoon Kuper zijn hieraan verbonden namen. Begin 1900 werden twee draaibruggen gebouwd, één over de Verbindingswijk en één over de Oosterwijk. Rond 1920 werden twee smalle vonders over de Bladderswijk vervangen door draaibruggen. Nabij het Bargermeerkanaal werd in 1953 een brug verwijderd die op particulier initiatief tot stand was gekomen. Enkele namen van brugwachters voor de bediening van de diverse bruggen waren o.a. Ramaker, Trip, Koers, de wed.Soer, Pomper (40 jaar lang), Blaak, Soer en Vos. In 1885 werd een wijksluis gebouwd die het hoogteverschil moest overwinnen tussen de Oosterwijk op de Bladderwijk en het Oranjekanaal. Deze wijksluis werd later afgebroken en vervangen door de Bargersluis. Deze is in onbruik geraakt vanwege het onbevaarbaar worden van het Oranjekanaal en het dempen van een aantal wijken. In 1889 kwam de Oranjesluis, aan het eind van de Bladderswijk, gereed. Deze sluis werd pas in 1894 in gebruik genomen toen de verbinding Bladderswijk - Hoogeveensevaart gereed kwam. Enkele namen van sluiswachters waren o.a. Braam, Kappe, Ramaker en Drijver, Kunstman. In 1914 werd de openbare lagere school geopend. Ruim 32 jaar gaf meester Tjaek Halma hier leiding. De school werd later naar hem genoemd. Tjaek Halma nam vele functies in, hij was: voorzitter plaatselijk belang oprichter van de zangvereniging D.E.O.T.O. oprichter van de kleuterschool kassier van de boerenleenbank directeur van muziekvereniging De Volharding bestuurslid van het Groene Kruis vertrouwensman en adviseur van vele dorpelingen In 1900 werd de Nederlandse Landarbeidersbond opgericht. In 1908 werd de Coöp.Landbouwvereniging "Eendracht" opgericht. In 1909 werd het geitenfonds opgericht. In 1911 werd de boerenleenbank opgericht. In 1912 werd met Koninklijke goedkeuring de vereniging Plaatselijk Belang opgericht. In 1965 vond de fusie plaats tussen de boerenleenbanken van Oranjedorp en Nieuw Dordrecht plaats waaruit de Coöp.Raiffeisenbank Klazienaveen ontstond. In 1926 werd de Coöp.Dorschvereniging Oranjedorp opgericht die in 1966 werd opgeheven wegens veranderde oogstmethoden. Verder kende Oranjedorp een ijsvereniging, een voetbalclub, een schuttersvereniging, een kaartclub en een handwerkclub. dorpshuis d'Aole Turfstee

Bladderswijk:
	Frederik Bladder werd in 1818 geboren in de Noord Franse garnizoensstad Conde sur Léscaut. Zijn vader Jan, in de geboorte acte Jean Platre genoemd, was toen verbonden aan het ziekenhuis in die stad. Het was pas enkele jaren na de slag van Waterloo, waar Lodewijk Napoleon definitief werd verslagen. Tot drie jaar na de overwinning van de geallieerden op Napoleon bleef de stad Conde bezet door Hanoverse regimenten. Het is erg waarschijnlijk dat Jan Blatter, ook bij de slag van Waterloo betrokken is geweest. Na de overwinning werden veel regimenten opgeheven en de soldaten ontslagen. Sommige bleven hangen in de omgeving van hun laatste garnizoensplaats, anderen gingen op weg naar huis. Of Jan Blatter met zijn vrouw en twee zoontjes van Parijs via Conde en Kampen op weg was naar Hannover is niet bekend. Feit is dat ze uiteindelijk toch in Overijssel en Drenthe zijn blijven hangen. Frederik Bladder zou al snel zijn sporen gaan verdienen in de veenderij. Hij was een specialist in het z.g. splittinggraven of wijkgraven. Hij was eerst als veenarbeider en daarna al spoedig als veenbaas voor de Dedemsvaartse kanaalgraverij onderneming van Zwiers en Berends betrokken bij de veenkanalisatie. Het ging hierbij om de rond 1852 aangevangen verlenging van de Lutterhoofdwijk van Slagharen naar De Krim. Hieraan was onder leiding van Frederik Bladder het droogleggen van de Aner- en Scheersevenen bij De Krim in het tracé van de wijk voorafgegaan. De bekende Dedemvaartse verveners Egbert Zwiers en Arend Berends hadden dit belangrijke project uitgevoerd. Frederik Bladder kwam omstreeks 1856 als veenbaas naar Zuidoost Drenthe en zou leiding hebben gegeven aan de drooglegging waar later de Bladderswijk zou worden gegraven. In 1858 bereikte het Oranjekanaal het veengebied van Zuidoost Drenthe. Egbert Zwiers was de enige inschrijver en omdat zijn inschrijving beneden de raming lag, werd hem dit werk gegund. Begin 1860 werd door Zwiers het laatste gedeelte van het Oranjekanaal ter hand genomen. Veenbaas Frederik Bladder had hierover de leiding. Hij verbleef daarbij door de week op een boerderij in Oranjedorp. Dit kanaal, dat later de Bladderswijk werd genoemd, kon in 1862 worden opgeleverd. Noot: Op een publieke verkoping, gehouden op 3 april 1861 te Westenesch bij Emmen onder leiding van notaris Oosting (acte nr. 34), "koopt Frederik Bladder, veenbaas te Zuidbarge, twee partijen planken voor acht gulden en drie partijen planken voor vijftien gulden en vijftien cent". Frederik Bladder werd mogelijk later door de Dedemsvaartse aannemer J.van Santen naar Bergentheim gehaald om daar als voorman leiding te geven bij de drooglegging van de venen. Frederik Bladder is op 58-jarige leeftijd in 1878 te Bergentheim overleden en begraven te Sibculo.

Heden:
	Langzamerhand wordt Oranjedorp meer en meer ingesloten door de oprukkende industrie. Als eerste aanzet daartoe kan de bouw van de gasontzwavelingsfabriek van de N.A.M. worden genoemd. Voor de vestiging daarvan gaf de gemeenteraad van Emmen op 6 februari 1984 toestemming. Grootste probleem van de oprukkende industrie is de verkeersoverlast en veiligheid die Oranjedorp probeert aan banden te leggen. Op 28 mei 1983 bestond Oranjedorp 125 jaar hetgeen met een groot feest werd gevierd. Die dag onthulde burgemeester H.G.Ouwerkerk een gedenksteen op de kruising Oosterveenseweg - Oosterwijk o.z. met als opschrift "Oranjedorp 1858-1983". In 2008 bestond Oranjedorp 150 jaar.

Boeken:
De volgende boeken zijn bij Historisch Emmen bekend: Oranjedorp 1858-1983 door Jannes Wolthuis in opdracht van Plaatselijk Belang Oranjedorp. Op Oranjedorp geschreven door Aly Pepping in het kader van het Oranjekanaal project. Dit boekje is nog te koop bij de basisschool van Oranjedorp (€ 5,-). De opbrengst komt ten goede aan het fonds voor het 100-jarig bestaan van de school in 2014. Te verkrijgen per e-mail: administratie@obs-mr-halma.nl Aanvullingen? Geef ze door:

Bronvermelding:
Gemeentegids Emmen 2004-2005. Oranjedorp 1858-1983 door Jannes Wolthuis in opdracht van Plaatselijk Belang Oranjedorp. Bladderswijk door Jans Jagt te Klazienaveen, Frans Blatter te Venlo en de Dorpskrant Klazienaveen (2004). Aanvullingen: Aard Mink. Correctie: Jan Hoekman. Correctie: Harrie de Wolde. Kaarten: stafkaart 1963, A.Dekker. kaart 1910, Collectie Brands. Foto's: Gemeenteblad Emmen. E.Hof. R.Boelens. P.Meilink. B.Stok.