dierenpark 1940-1945

Hoofdstraat: Dierenpark 1940-1945
1940 Het park in oorlogstijd Miniatuur boerderij Aanwinsten en geboortes Het renpaard Daria 1941 Aanwinsten en geboortes Konijnenberg Wilde zwijnen Papegaaien Nieuw koelhuis Jeugdhoeve Kruising ezel -zebra Meisje van vier zoek 1942 Aanwinsten en geboortes 1943 - 1944 - 1945 Het park in oorlogstijd	Bronvermelding Wie helpt?

1940: Het park in oorlogstijd
	Door de acute oorlogsdreiging stond het pas aangetreden kabinet van Jhr.Mr.D.J.de Geer voor grote problemen. Op 28 augustus 1939 werd het bevel tot algemene mobilisatie afgekondigd, welke ook gevolgen voor het dierenpark zou hebben. In juni 1940 was er in het park volgens de krant nog niet veel van de nieuwe situatie te merken. De Emmer Courant van juni 1940: "Overigens bemerkt men van de tegenwoordige situatie in het park weinig, en als men een verzetje behoeft, kan men niet beter doen dan daar enige uren vermeien. Nu verre reizen moeilijker zijn dan anders, heeft het park voor de omgeving des te meer waarde als ontspanningsoord." Echte hongersnood heeft Drenthe tussen 1940 en 1945 niet gekend, maar het was zeker niet altijd eenvoudig om aan genoeg voedsel voor de dieren te komen. Soms werden pasgeboren bizons en kamelen vetgemest om aan de leeuwen, tijgers, wolven en hyena’s te voeren. Voor onderduikers bood het Noorder Dierenpark een ideaal toevluchtsoord. Het meest werd gebruik gemaakt van de zolder van de wilde dierengalerij Na de Tweede Wereldoorlog brak voor het Noorder Dierenpark de grote bloeiperiode aan. Er waren jaren waarin zo'n 250.000 mensen het park bezochten, terwijl het maar zeven maanden van het jaar geopend was. Bovendien was Drenthe toen nog zeer dunbevolkt. Het Noorder Dierenpark was zonder twijfel de grootste trekpleister van het hele Noorden.

1940: Miniatuur boerderij
	Ondanks de mobilisatie, die op 28 augustus 1939 inging, kwamen er gewoon uitbreidingen. De Emmer Courant van 5 oktober 1939: "Zoo zal er in de wintermaanden een miniatuurboerderij gebouwd worden, waarover de heer Oosting om begrijpelijke redenen thans nog geen bijzonderheden wil geven." Eén van die bijzonderheden was waarschijnlijk dat deze miniatuurboerderij opgebouwd zou worden met gebruikmaking van de stenen van de oude villa van Oosting, die in 1939 was afgebroken. Dit werd althans vermeld op de dierenpark tentoonstelling in 2008 in de centrale bibliotheek te Emmen, de bron ervan is niet bekend. Vervolg: zie jeugdhoeve.

1940: Aanwinsten en geboortes
Bruine beren uit Rusland omstreeks 1940. De Antigone kraanvogel ofwel "grus antigone" die in Zuid-oost Azië voorkomt. De vogels in Emmen kwamen uit Brits Indië. Het zijn vogels die tot anderhalve meter hoog worden, lichtgrijze veren hebben, en een opvallende rode kop.	Oorlogsdreiging of niet, het dierenpark werd ook in 1940 weer enige bewoners rijker: vier knobbelzwanen. twee buizerds. twee bruine beren. De Emmer Courant van januari 1940: "Winter bracht knobbelzwaan en buizerds in het park." "In Emmer Compascuum heeft men dezer dagen in een bijt in het kanaal een koppel van vier wilde zeldzame wintergasten aangetroffen: knobbelzwanen die in het noorden thuis hooren en alleen bij strenge kou naar zuidelijker streken reizen." "Eén van hen liet zich gewillig vangen, blijkbaar door vermoeienis en ontbering te zeer uitgeput." "Een andere aanwinst voor het park is een paar buizerds, gevangen in het wildpark, waar zij jacht maakten op de duiven en ander vrij gevogelte. Merkwaardig was het dat twee soortgenoten het jachtterrein gelijk overnamen toen de eerste twee dieven met speciale klemmen levend gevangen waren." "In het dierenpark veroorzaakt de lange strenge winter heel wat extra werk, maar de dieren weerstaan de kou best en zelfs werden er vorige week twee bruine berenbaby's geboren." "Wel zijn enige eenden gestorven omdat ze de overgang van buiten naar de warmte binnen niet verdroegen en toch vanwege de straffe vorst niet buiten konden blijven." Antigone kraanvogel kuikens. Op het eilandje in de wildparkvijver heeft een paar Antigone kraanvogels kuikens uitgebroed. Men was er benieuwd naar, hoe het jonge kuikengoedje het nest en eilandje zou verlaten om een wat grotere levensruimte te bereiken. Tot dusverre was het voor de biologen een raadsel hoe pasgeboren kraanvogels werden verplaatst. De Emmer Courant van juli 1940: "Ouderzorg in het dierenpark." "De ouders hielden er beraad over en nu zag dezer dagen één der oppassers, hoe elk der 1,5 meter groote vogels heel voorzichtig een kuikentje, weinig grooter dan een kipkuiken, in de snavel nam en er trots mee naar de vaste wal stapte. Op dezelfde wijze werden de kuikens 's avonds naar het nest terug gebracht."

1940: Het renpaard Daria
	In juni 1940 kocht W.S.J.Oosting een paard aan, ter vervanging van de auto. Met dit paard moest het park zich aanpassen aan de situatie die er in die jaren heerste. De krant vermeldde dat het een snel paard moest zijn en uithoudingsvermogen moest hebben. De Emmer Courant van juni 1940: "Een beroemdheid in het dierenpark." "De directeur van het Noorder Dierenpark is door aankoop in het bezit gekomen van het bekende renpaard "Daria", een Amerikaansche volbloed, die een jaar of acht geleden in ons land uit Duitschland werd ingevoerd en Nederlandsch lange baan kampioene werd." "Daria won met Paschen nog een eerste prijs op de korte baan en heeft in het geheel f 18.000,- aan prijzen verdiend."

1941: Aanwinsten en geboortes
Een zebu met verzorger omstreeks 1950. Wie is deze verzorger? Boven en onder: De drie waterbuffels die in 1941 aankwamen.	In 1941 stonden er niet veel artikelen over het park in de krant. Dit wil niet zeggen dat er niets gebeurde, want ondanks de oorlog wist de Emmer Courant in april 1941 te melden: "Nieuw leven in het Noorder Dierenpark, collectie is weer met belangrijke aanwinsten verrijkt." "Ja heusch, het staat er: nieuwe aanwinsten, Zelfs in deze oorlogstijd heeft de heer Oosting kans gezien om zijn collectie dieren weer aanmerkelijk uit te breiden. Meen niet, dat dit zoo vanzelf is gegaan, vraag ook niet hoe het ging, maar een feit is, dat er onlangs niet minder dan twee wagonladingen dieren in Emmen zijn aangekomen." Indachtig aan het gezegde, dat stilstand achteruitgang is, heeft de heer Oosting kosten noch moeite gespaard om zijn collectie dieren uit alle deelen der aarde verder te completeeren en om de inrichting van zijn park weer verder te verbeteren." een volwassen dwergzebu van de kleinste soort. Een tweede zebu bezweek tijdens de reis. een driejarige bison. drie emu's uit Australië. Tijdens het transport had één van de dieren al een ei gelegd. drie (spierwitte) albino herten, te weten twee geiten en een bok. drie waterbuffels. een vrouwelijk wratzwijn. een jakhals. twee wolven. twee dwerggeitjes. een guanaco. een pelikaan. vier mantelmeeuwen. Verder hadden de struisvogels voor een ei gezorgd van 2,5 kilo, dat door de bezoekers te bezichtigen was. Zo'n groot ei wou de schrijver van de Emmer Courant wel hebben, want de distributiebepalingen stonden niet meer dan 1 ei per persoon per week toe. In mei 1941 stond onder de kop "Het is nu mooi in het Noorder Dierenpark" in de Emmer Courant de geboorte van: drie leeuwenwelpen. een kameel (vervolg in april 1942). een antiloop. vijf jonge wolven. een Schotse Hoogland ram. De leeuwenwelpjes werden gevoed door een grote hond. De Emmer Courant van mei 1941: "Dat was een experiment in zekere zin, maar het is ten volle geslaagd. De welpen groeien als kool. Ze waren gisteren, elf dagen oud, nog niet in staat op eigen benen te staan en lagen nog in een rustig hoekje. Met Pinksteren zullen ze voor het publiek te bezichtigen zijn." Een zogende hond met welpen kwam vaker voor in het Noorder Dierenpark. In 1954 was het zelfs nieuws in een Franse krant: "Quand une chienne allaite un lion!!" "Au Zoo de Emmen (Nord-Est de la Hollande) la mère lion ayant refusé de mourrir sa progéniture, celle-ci fut confiée à une chienne quintrès docilement mourrit le jeune lionceau."

1941: Konijnenberg
	In het vroege voorjaar van 1941 werd de konijnenberg vervangen. De konijnenberg lag onder een rij bomen in het wildpark en voldeed daardoor niet aan de eisen. Er kwam een volière voor in de plaats, waarin diverse watervogels zoals meeuwen, wulpen, scholeksters en grutto's een plaats kregen. Er kwam een vijver in met beplanting en het geheel kreeg de vorm van een duinlandschap aldus de Emmer Courant van april 1941.

1941: Wilde zwijnen
	In het voorjaar van 1941 werd ook de verblijfplaats van de wilde zwijnen verbeterd, lees betegeld. De Emmer Courant van april 1941: "....wilde zwijnen, die zoo geweldig in de grond wroeten, dat men van de modder de soms de zwijnen haast niet meer zag. Daar zijn het dan ook zwijnen voor, zal men zeggen, maar toch is het een verstandige maatregel geweest hun verblijf te betegelen. Eén afdeeling is nog in de oude toestand gelaten, en daar mogen ze zoo nu en dan nog eens een poosje in modderen, maar als het te bont wordt moeten ze dadelijk in het schoone hok. Men zou dat een vorm van opvoeden kunnen noemen."

1941: Papegaaien
	Als laatste kregen in 1941 ook de papegaaien een nieuw verblijf.

1941: Nieuw koelhuis
	Behalve nieuwe dierenverblijven werd er ook een nieuw koelhuis gebouwd. Hierin konden niet minder dan twaalf tot veertien koeien bewaard worden, aldus de Emmer Courant van april 1941.

1941: Jeugdhoeve
	Vervolg van miniatuur boerderij: De Emmer Courant van april 1941: "Speciale aandacht willen we nog vestigen op de jeugdhoeve, waarvan het vorige jaar reeds melding is gemaakt. Deze hoeve is nu geheel afgewerkt en in frissche kleuren geverfd. Met het groote omheinde, gedeeltelijk onder boomen liggende erf, doet ze het uitstekend." Ter bestrijding van het, voor dieren ongezonde, vallende condenswater werden tegen de zolder zogenaamde vikingplaten gespijkerd. Deze platen bestonden uit met cement gebonden houtwol en hadden een groot isolatievermogen waardoor ze nooit zo koud werden dat waterdamp er op kon condenseren. Deze jeugdhoeve is het enige gebouw dat tot de verhuizing van het dierenpark naar de es zou blijven staan.

1941: Kruising ezel - zebra
	In de Emmer Courant van april en mei 1941 werd melding gemaakt dat het Noorder Dierenpark pogingen ondernam om een ezel te kruisen met een zebra. Het kruisen van een ezel met een paard was volgens de krant al meerdere malen gelukt. Het dierenpark was ook in het bezit gekomen van een muidier en deze was volgens de Emmer Courant: "zo'n kruisingsproduct dat een paard als moeder had. In het omgekeerde geval, wanneer de moeder een ezel was, zou de naam muilezel zijn geweest." Het was volgens de krant nog de vraag in hoeverre deze kruising zou lukken maar "een feit is dat het paar verzot is op elkaar. De ezel is al zoo verwaand geworden, dat hij, als men hem nog eens bij andere ezels onderbrengt, dood in zijn eentje ergens hooghartig gaat staan, zoo met een blik van, wat wouwen jullie mij, echtgenoot van een prachtige gestreepte zebra, nu wel vertellen?" "Met de zebra is het al niet anders gesteld. Als manlief weer eens een dag met kinderen op zijn rug door het park stapt, is de gestreepte schoone danig uit haar humeur. Hoe sterk haar verlangen ten slotte wordt, bleek dezer dagen. De ezel zou door den oppasser teruggebracht worden bij zijn ega, die veiligheidshalve eerst in haar hok was opgesloten. Maar nog voor meneer ezel door het deurtje was, had mevrouw zebra kans gezien met haar kop het deksel van de voerbak, die buiten uitkomt, op te lichten, en zich door de opening voor de helft naar buiten te wringen. Er was een stevige tik op haar gestreepte hoofd noodig, om haar tot rede te brengen en de situatie te redden. Zelfs in de dierenwereld kunnen amoureuze perikelen voorkomen, dat bleek hier wel. Enfin, gisteren stond het paar weer gezellig, heel vreedzaam en vreetzaam, samen aan de haverbak."

1941: Meisje van vier zoek
	Na een koude week was het op een zondagmiddag in augustus weer mooi najaarsweer dat vele bezoekers naar het dierenpark deed komen. Omdat ook de toegangsprijs was gereduceerd kwamen er duizenden bezoekers, meest per fiets waardoor er lange rijen fietsen voor het landhuis van de familie Oosting stonden. Onder de bezoekers bevond zich een vierjarig meisje dat in de drukte aan de aandacht van haar moeder was ontsnapt. De Emmer Courant van augustus 1941: "Het wichtje liep het dierenpark uit en ging aan het stappen. Voorbijgangers vonden dat tenslotte wat eigenaardig en ontfermden zich over het kind dat inmiddels al naar Noordbarge, bij het Staatsbosch te Erm geloopen was."

1942: Aanwinsten en geboortes
	Vanwege de Tweede Wereldoorlog werd de uitgave van de Emmer Courant in 1942 gestaakt. Eén van de weinige berichten stond in de Emmer Courant van april 1942 onder de kop: "Lente in het Noorder Dierenpark" en verhaalde hoe de levende have de bare winter had doorstaan. De in mei 1941 geboren kameel had door de gladheid een poot gebroken. Dankzij een goede behandeling van dokter Vrielink kwam het allemaal weer in orde. De eveneens in 1941 geboren leeuwenwelpen dartelden echter door hun kooi en waren een lust om te aanschouwen. De Emmer Courant van april 1942 gaf nog de geboorte aan van: drie (gestreepte) wilde varkens. Op de kooien en volières werden bordjes aangebracht met gekleurde afbeeldingen van de verschillende dieren. Zo konden de bezoekers makkelijker de verschillende soorten onderscheiden.

1943:
	Vanwege de Tweede Wereldoorlog kwam er in 1943 geen Emmer Courant uit.

1944:
	Vanwege de Tweede Wereldoorlog kwam er in 1944 geen Emmer Courant uit.

1945: Het park in oorlogstijd
	In "Emmen in bezettingstijd" schrijft dr.G.Groenhuis dat het dierenpark in de oorlogsjaren dienst heeft gedaan als onderduikadres: "..... Leendert Flier verdween vervolgens met een joodse onderduiker in het dierenpark. Dat gebeurde in november 1944. In januari 1945 nam generaal Christiansen met zijn staf de villa's rond het dierenpark in beslag." Groenhuis verwees hierbij naar een rapport van Flier, die tijdens woII één van de centrale figuren van de ondergrondse was. Flier schreef over Christiansen: "Het dierenpark werd door hem gebruikt als wandelpark. Ze hadden er natuurlijk geen begrip van hoeveel oppassers er in het park waren. De onderduikers waren gekleed als oppassers in overal en waren beste maatjes met de hoge heren. Het was voor hen een beveiliging. Nu was er weinig kans op onderzoek in het park." "In de loop der tijd kwamen er nog weer een paar joden bij, maar deze werden opgeborgen tussen de opgestapelde klapstoelen in het theehuis. Na een week vertrokken ook deze weer en het leven ging weer zijn gewone gang." Na de bevrijding van Emmen in april 1945 nam het bezoek aan het dierenpark weer toe. De Emmer Courant van mei 1945: "Dank zij de herwonnen vrijheid en het heerlijke weer had het dierenpark niet over bezoek te klagen toen het Hemelvaartsdag de poorten weer opende. Niet minder dan ruim 4500 bezoekers kwamen onze schoone Artis van het Noorden weer bewonderen." In de Emmer Courant van mei 1955 verscheen onder de kop: "Noorder Dierenpark toevluchtsoord van onderduikers " een artikel over een aantal voorvallen die in het dierenpark hebben plaatsgevonden. "Op zeker tijdstip bleek het namelijk noodzakelijk dat enkele topfiguren verdwenen. Dat kon op korte termijn, want in Noorder Dierenpark was voldoende gelegenheid, terwijl het bovendien de mogelijkheid bood om onderduikers overdag als oppasser in het park te laten werken." "Boven de leeuwenkooi was een keurig nachtverblijf ingericht." "Zo was er ook een luik in het olifantenverblijf. Door dit luik kwam men ook in een nachtverblijf. Op zekere nacht, dat één der olifanten de slaap niet kon vatten, wist het dier met zijn slurf het luik open te krijgen. Toen diegene die daar sliep eens tastte wat er aan de hand was, kwam het tot zijn schrik in aanraking met het uiteinde van de slurf. " "In januari 1945 had generaal Christiansen met zijn staf het kwartier opgeslagen rond het dierenpark. Ook het park stond hunner beschikking. En zo kon het gebeuren, dat op zekere dag de staf in het wildpark aan het wandelen was, waarbij men niet meer de juiste uitgang wist te vinden. Een eindje verder was een oppasser aan het harken. De man werd naar de weg gevraagd en hij was zo vriendelijk hen voor te gaan om hen de goede uitgang te wijzen. Als beloning kreeg hij enkele goede sigaretten. En niemand zag in hem de illegale figuur die zich hier had verborgen, want zoveel grenzeloze brutaliteit had men immers niet verwacht." "Door een arrestatie in maart kwam echter een einde aan het verblijf in het dierenpark. Men was tijdig op de hoogte gesteld, zodat in het kamp niets kon worden gevonden, dat erop wees, dat er onderduikers waren geweest. Allen konden tijdig op andere plaatsen in de omgeving worden ondergebracht, want in Emmen stonden gelukkig talrijke deuren open voor de opgejaagden."

Bronvermelding:
Tentoonstelling 2008 in de bibliotheek Emmen. "Emmen in bezettingstijd" door dr.G.Groenhuis., uitgave Stichting 4 mei Comité Emmen, ISBN 90-9003420-X Emmer Courant 5 oktober 1939. Emmer Courant januari 1940. Emmer Courant juni 1940. Emmer Courant april 1941. Emmer Courant mei 1941. Emmer Courant augustus 1941. Emmer Courant april 1942. Emmer Courant mei 1945. Emmer Courant mei 1955. Foto's: Tentoonstelling 2008 in de bibliotheek Emmen. Archief gemeente Emmen. E.Hof. R.Boelens.