Geïnteresseerd in historie?
Wordt ook lid van de
Historische Vereniging
Zuidoost Drenthe.
Aanmelden >>

Nieuws over HE
Lees meer >>

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

Hoofdstraat: Ten Kate en de Emmer Courant

• Bewoning
•  
• Inleiding
• Beginjaren
• Opmars der techniek
• Na de Tweede Wereldoorlog
• Fusies en overnames
• Directie
• Hoofdredactie
• Personeel
• Ten Kate flat

• Bronvermelding
• Wie helpt?

Bewoning:

kaart 1880
gebruik uw muis voor informatie

kaart 1916

• woonhuis Ten Kate (xxxx-xxxx)
• drukkerijgebouw 1891-197x)

Na afbraak van beide gebouwen verrees hier de Ten Kate flat.

Inleiding

Van letterbak naar laptop
in amper dertig jaar.
De kranten hebben een adembenemende technologische revolutie doorgemaakt.
Het einde van dat proces is nog niet in zicht.

Beginjaren

Eén van de oudste foto's.
Op het reclamebord onder het puntdak staat het woord "drukkerij".
Geheel links in het zwart eigenaar directeur Jan Meesters.
Op de foto zijn verder nog de vier personeelsleden te zien.

Warner ten Kate
Naast directeur eigenaar van de Emmer Courant vervulde hij tevens allerlei maatschappelijke functies in Emmen.

Het eerste personeel: v.l.n.r.
staand: Ten Kate, Jans Eising, Jeuring(?), Meesters (oprichter)
zittend: H.Engels, Jan Brink, Van Selm
op de grond: G.Kromkamp en Ep de Groot.

Er is beschreven dat dit gebouwtje werd ontworpen door Ir.A.Plomp uit Dedemsvaart, directeur van de Dedemvaartse Stoomtram Maatschappij.

Uit bijgaande advertentie uit 1890 blijkt dat het architect Edske Kliphuis was die de bouw in december dat jaar heeft aanbesteed.

Er werd als volgt ingeschreven:

• B.Warring Noordsleen f 2.544,-
• W.S.de Boer Weerdingermarke f 2.181,-

Omdat de begroting f 2.751,- bedroeg werd het werk gegund aan de laagste inschrijver.

De strenge winter van 1890-1891 was er de oorzaak van dat de bouw later gereed kwam dan oorspronkelijk gepland. Ook de inrichting liep vertraging op waardoor de eerste nummer van de krant elders moesten worden gedrukt.

De notaris liet de zaak door zijn zoon Jan Meesters bestieren.

Op 3 januari 1891 verscheen het eerste nummer van de Emmer Courant. Niet als dagblad maar als een eenmaal per week verschijnend "nieuws - en advertentieblad voor het Oosterkwartier van Drenthe".

Jan Meesters zijn ambities lagen echter niet zo in het krantenvak. Die ambities had zijn neef Warner ten Kate, eveneens afkomstig uit Dedemsvaart, wel.

Warner was nog maar 17 jaar toen hij gevraagd werd om mede zijn schouders onder het nog jonge bedrijf te zetten. Warner reisde op 12 december 1893 per koets naar Emmen en legde daar grote interesse voor "het krantenvak" aan de dag.

Eerst nog helpende op de administratie en bij het redactionele werk voorzag hij duidelijke toekomstmogelijkheden voor een krant in de regio Emmen, wat zich toen al meer en meer als centrumplaats begon te ontwikkelen en besloot drie jaar later de zaak van Meesters over te nemen.

Op 1 mei 1866 trok Meesters zich terug uit de zaak. Op 16 mei 1896 werd Ten Kate definitief de eigenaar. Het eerste wat Ten Kate deed was het wijzigen van de naam. Vanaf 1 juli 1896 heette de krant: "nieuws - en advertentieblad voor den Zuidoosthoek van Drenthe".

Vrij kort na de overdracht besloot Ten Kate om de krant twee maal per week uit te geven. Daarmee was hij de goede weg ingeslagen. Er was duidelijk een markt voor een regionale krant.

Opmars der techniek

In 1883 deed de zetmachine haar intrede, maar wanneer deze in Emmen in gebruik werd genomen is Historisch Emmen niet bekend. De drukpers werd in de eerste jaren nog door handkracht aangedreven. Henk Oosting stond uren aan een groot vliegwiel te zwengelen, en dat terwijl de oplage "maar" zo'n 600 kranten bedroeg. Omdat de oplage groeide en "hand zwengelen" te arbeidsintensief werd, vroeg Ten Kate in 1906 de gemeente een vergunning "tot het oprichten van eene door een petroleummotor ter sterkte van tien paardenkrachten te drijven drukkerij bestaande uit twee boekdrukpersen en een vouwmachine". Later werd deze petroleummotor vervangen door een gasmotor.

In 1922 waren er al 2500 abonnees en kwam er in november van dat jaar een heuse rotatiepers. Voor die tijd een wonder der techniek. En met die investering was Ten Kate verder dan menig andere uitgever van streekbladen.

De eerste kranten bevatten nog geen foto's. De eerste illustraties waren simpele, gestempelde plaatjes. Later werden de foto's geëtst. De loden tekst werd in reliëf afgedrukt in kartonnen matrijzen die rond werden gebogen en waarin nieuw lood werd gegoten. Zo ontstonden halfronde drukvormen "de stypen" die op de cilinders van de pers pasten. Het samenstellen van de tekstregels gebeurde op een reusachtige zetmachine met een mechanisch toetsenbord. De machinezetter (later werd zijn rol overgenomen door ponsbanden) tikte de tekst, die in kleine lettervormpjes op regels werd gelegd. De machine goot deze vormpjes vol met gesmolten lood. Zo ontstonden hele regels loodzetsel. Koppen en tussenkoppen werden vaak nog met de hand gezet door zetters die net zo makkelijk spiegelschrift konden lezen als normaalschrift. De letters die zij gebruikten lagen in kasten met laden. Dat waren de letterbakken die nu nog wel te koop zijn op rommelmarkten en in antiekwinkeltjes. In het onderste deel van de kasten lagen de kleine letters, zodat de kleine letter in de krant nu nog steeds wordt aangeduid als "onder kast". Omdat de zetters aan stenen tafels werkten, staan ook de technici van vandaag nog "aansteen" wanneer ze hun digitaal gestuurde machines bedienen. Erg gezond was het trouwens niet om dagelijks met gesmolten lood te werken. Daarom had de typografenbond bedongen dat de zetters elke dag een liter melk kregen. Men veronderstelde dat het een probaat middel was tegen loodvergiftiging.

December 1940 bestond de Emmer Courant bijna 50 jaar, en had het ongeveer 7000 abonnees. Ten Kate formuleerde de groei als volgt: "In die vijftig jaren was de Emmer Courant actief toeschouwer, waarnemer van de zich geleidelijk voltrekkende veranderingen op elk gebied in Zuidoost Drenthe, meelevende met het lief en leed der bevolking waarvan de krant vaak de boodschapper was".

Na de Tweede Wereldoorlog

Op 10 april 1945 werd Emmen bevrijd van de bezetter en direct de volgende dag al verscheen een speciaal bevrijdingsnummer, gedrukt op speciaal fel oranje papier. Het papier daarvoor had Ten Kate gedurende de oorlog op zijn zolder verstopt gehouden.

Op 20 april, tien dagen na de bevrijding, verscheen alweer het eerste gewone nummer van de Emmer Courant. Rond die tijd kondigde Ten Kate aan dat de krant drie maal per week zou gaan verschijnen, hetgeen op 7 januari 1946 bewaarheid werd. Hij stelde dat zodoende meer ruimte beschikbaar zou komen om voorlichtende arbeid te verrichten bij de opbouw van dit deel van Nederland. De abonnementsprijs van de krant werd toen fl 2,- per drie maanden, een vooroorlogse prijs aldus Ten Kate.

Dat jaar trok Ten Kate zich terug uit het goed florerende bedrijf en werd het familiebedrijf omgezet in een Naamloze Vennootschap, "De NV Drukkerij v/h W.ten Kate". Als directeur werd de heer Ten Kate opgevolgd door Jac.Schoenmaker wonende aan de Sterrenkamp. De dagelijkse leiding op de werkplek was toen nog in handen van Van Andel. Helaas bleek hij en zijn naaste familie betrokken te zijn bij zaken die het daglicht niet konden verdragen. Van Andel werd rond 1954 opgevolgd door Reitze Withaar, afkomstig uit Friesland, die de leiding overnam op de handelsdrukkerij. Withaar had het vak geleerd bij drukkerij Bokma in Heerenveen.

Meer en meer ging het bedrijf floreren en uit alle hoeken en windstreken werden werknemers aangetrokken.

Anekdote:

Oud werknemers weten zich de zuinigheid van de oude Ten Kate nog goed te herinneren. Bij de voordeur lag altijd een oude, bijna compleet versleten, mat. Toen deze eens wat verder in het gangetje terecht was gekomen en de oude Ten Kate binnenkwam, werd de mat met een sierlijke zwaai op de oorspronkelijke plaats terug geschopt. Daarbij kwam een klein stukje touw van pakweg 10 cm tevoorschijn. Het voor menigeen nutteloze touwtje werd aan één van de personeelsleden afgegeven met de woorden: "misschien kun je er nog wat mee". Hierbij moet men bedenken dat het in die tijd gewoon was om zetsel met een stukje touw bij elkaar te binden.

Begin jaren 50 werd besloten om de krant vijf maal per week uit te brengen. Het zou de aanloop worden naar een hectische tijd waarin Emmen industrieel enorm zou groeien en de bevolking geweldig zou expanderen. Werknemers uit die tijd herinneren zich nog goed dag en nacht aan het werk te zijn geweest om de krant maar op tijd de deur uit te krijgen. Vooral op woensdag was dat wel eens een hele strijd met de weekbladen en de midweekse voetbalwedstrijden. Medewerkers moesten veelal uit Assen of de veenkoloniën komen. Op tijd de deur uit hield eveneens in dat de treinen soms even bleven wachten totdat Berend Kap de kranten had gebracht.

De functies van directeur en hoofdredacteur werden in de persoon van G.H.ter Stege verenigd. Ter Stege stelde naast Withaar op de handelsdrukkerij de heer Naber aan als bedrijfsleider.

In 1956 werd de Emmer Courant een volwaardig dagblad die 6 maal per week zou verschijnen.

Behoudens het dagblad werden ook een aantal weekbladen bij Ten Kate gedrukt en ook de handelsdrukkerij (waar de heer Naber de scepter zwaaide) was een vast onderdeel. De redactie werd uitgebreid, eerst een redactie van drie, later van vijf man.

De oplage steeg van 15.000 in 1956, naar 18.000 in 1964, ruim 21.000 in 1969 en één jaar later zelfs al 24.000. De Emmer Courant werd op dat moment in 8 van de 10 gezinnen gelezen. (in tegenstelling tot vroeger waarin de krant vaak van hand tot hand ging)

Ondanks concurrentie van andere in Zuidoost Drenthe verschijnende (dag)bladen, Het Vrije Volk, Ons Noorden (R.K.), De Nieuwe Provinciale Drentse Courant (Pro.Chr.), en het Nieuwsblad van het Noorden, had de Emmer Courant stevig wortel geschoten en was niet meer weg te denken uit de samenleving.

Fusies en overnames

Deze foto van wijlen Henny Kroon is vanwege © van de website gehaald.

Deze foto van wijlen Henny Kroon is vanwege © van de website gehaald.

Afbraak

De Noord Ooster (een Oost Gronings dagblad) was door allerlei perikelen een slechte tijd ingegaan waardoor het aantal abonnees dramatisch was gekelderd. De Emmer Courant, vertegenwoordigd door Ter Stege, had het hoogste bod op de aandelen uitgebracht en werd de nieuwe eigenaar.

Om de continuïteit niet in gevaar te brengen moest er echter wel meer gebeuren. De televisie was enorm in opkomst en de krant werd een onzekere toekomst voorspeld. Er werd samenwerking met andere bedrijven gezocht, waarna het aandelenpakket in 1966 overging naar de Nederlandse Dagblad Unie. (N.D.U.) De jongste dochter van de vroegere eigenaar, mevrouw M.C.L.van Wely Ten Kate, die betrokken was bij deze overdracht, benadrukte indertijd dat behoud van werkgelegenheid voorop stond. Omgekeerd versterkte de N.D.U. hiermee wederom haar positie in Drenthe.

Uit de fusies van verschillende noordelijke kranten ontstond de Drents Groningse Pers. (D.G.P.) Drie ervaren N.D.U. journalisten moesten lijn brengen in al die regionale kranten en hun culturen. Het waren: P.J.Prins (chef redacteur van het Algemeen Dagblad), S.F.Alberts (chef redacteur van de Haagse redactie van het Algemeen Dagblad) en G.Siertsema (opmaakredacteur van het Algemeen Dagblad).

Vreemd genoeg was één van de eerste zaken die gerealiseerd werd, het oprichten van nog een regionaal dagblad. Het Hoogeveens Dagblad. Een andere beslissing was dat de kranten in het vervolg in Emmen te drukken. De capaciteit werd verdubbeld door de ingebruikname van een van de N.D.U. afkomstige 64 zijdige Koebau pers. Het getal 64 sloeg op het maximale aantal pagina's wat tegelijkertijd gedrukt kon worden. Een andere regionale krant die nog op eigen benen stond was de Winschoter Courant. Deze krant nam als eerste dagblad in Nederland in 1969 een offset rotatiepers in gebruik. (Kopij werd getypt op speciale kopij vellen, een leesmachine verwerkte de kopijvellen tot fotozetsel dat met de hand tot pagina's werd geknipt en geplakt. Die pagina's vormden de basis voor de drukplaten die werden gebruikt in de nog jonge offset rotatiepers.) Dit bracht, mede door geen lood meer te gebruiken bij het zetten, een enorme kostenbesparing teweeg ondanks de hoge investering. Toen de N.D.U. in 1973 van de Noord Ooster af wou, nam de Winschoter Courant deze kans waar en nam de Noord Ooster over. Schaalvergroting was een toverwoord en Van der Veen (uitgever van de Winschoter Courant) liet in 1979 haar aandelen weer overnemen door Wegeners Couranten Concern uit Apeldoorn.

Het gebouw aan de Hoofdstraat was intussen, ondanks uitbreidingen en verbouwingen, vele maten te klein geworden. Om de activiteiten te bundelen werd een nieuw bedrijfspad op het industrieterrein aan de Jules Verneweg, pal tegenover de Danlon, betrokken. Eerst ging de handelsdrukkerij over, gevolgd door de dagbladen. Een 96 zijdige Köbau rotatiepers werd in gebruik genomen, bediend door Willem Derks. De (technische) ontwikkelingen gingen in die jaren echter zeer snel. Het fotozetten begon zich te ontwikkelen en de technische outillage van de D.G.P. zou wederom moeten worden vernieuwd.

In 1974 verwierf Wegeners Couranten Concern een 50% belang in de D.G.P. en een jaar later kreeg het zelfs het volledige aandelenpakket in handen. Door het besluit om de krant technisch elders (lees Tijl in Zwolle) onder te brengen en grafische afdelingen in Emmen te sluiten brak er een roerige tijd aan. Het personeel verzette zich en werkonderbrekingen hadden tot gevolg dat de krant soms niet verscheen. Hoog oplaaiende discussies konden niet voorkomen dat de plannen toch werden uitgevoerd.

Wegener was nu de uitgeefster van de Emmer Courant, de Drentse en Asser Courant, het Hoogeveens dagblad, De Noord Ooster en de Winschoter Courant geworden. Door deze éénwording werden er plannen gemaakt om het drukken van kranten weer in eigen beheer nemen. Onder de naam Wegener Nieuwsdruk Winschoten werd in 1986 een nieuwe rotatiehal in gebruik genomen met een 20 miljoen gulden kostende M.A.N. Roland rotatiepers. Dat de kwaliteit daardoor enorm was toegenomen kon duidelijk uit de opmaak worden opgemaakt.

In Assen kwam een centraal kantoor te staan. Elke streek kreeg een eigen regio kantoor. Het kantoor in Emmen ging zetelen op de eerste verdieping van een pand wat "toevallig" recht tegenover de plaats stond waar het oorspronkelijk allemaal was begonnen.

Ook Assen en Hoogeveen hadden hun eigen regionale kranten, de Drentse en Asser Courant en het Hoogeveens Dagblad. Als tegenhanger van het Nieuwsblad van het Noorden werden de drie lokale kranten nog steeds als kleine kranten bestempeld al waren ze dat zeker niet. Ze gingen samen verder onder de naam Drentse Courant en veranderde in 1992 van avondblad in een ochtendblad. Het bleek een goed keuze te zijn geweest en de krant was populairder dan ooit.

Niet onlogisch dat Hazewinkel pers, uitgever van het Nieuwsblad van het Noorden, in 1994 een zeer goed bod deed aan Wegener. Deze fusie zorgde voor een efficiënter bedrijf. Een nieuw hoofdkantoor, wederom een nieuwe drukpers en de opmars van de elektronische opmaak. Het werd een hypermodern bedrijf.

Mede door de komst van het Groninger Dagblad Stad verloor het Nieuwsblad van het Noorden meer lezers dan de groei bij de Drentse Courant en het Groninger dagblad. Deze behoorden de laatste jaren tot de snelst groeiende kranten in Nederland.

De directie van Hazewinkel besloot dat het anders moest. Na maanden van voorbereiding werd op 1 april 2002 het Dagblad van het Noorden geboren. Weliswaar in Groningen gedrukt, maar totaal geschoeid op Drentse leest met maar liefst negen regionale edities.

Meesters, Ten Kate, Ter Stege en al die hard werkende anderen waren de oorsprong van wat nu tot het grootste regionale dagblad van Nederland is verworden.

Ten Kate flat

Bouwjaar: ?
Architect: ?
Aannemer: ?
Bouwsom: ?

Directie

Hoofdredacteuren

Personeel

Een groepsfoto van het personeel en aanhang tijdens een uitstapje in de jaren 60.
Vele namen zijn bekend. Wie vult ze aan?

• D.van de Bospoort
• Michiel Derk van Otterloo
• Jan Hof
•  

Fotografen:

• Henny Kroon, de eerste persfotograaf, reisde stad en streek af om ontelbare foto's te schieten
•  

Personeel

• Grietje Gravers (van 1928-1978)
• Berend Timmer
• Jans Eising (machinezetter)
• Dirk Geertsema
• Jans Hilbrands (leerling)
• Mans Pol
• Albert de Jong
• A.Scheidema
• Albert Jeuring
• A.Beerda
• Jan Rolleman
• Leendert van Dijk
• Veste(r)s
• Derk de Bruin
• Blad(t?)
• Fial
• Derks
• Lenis
• Groenewold
•  

• Oud werknemers van de Emmer Courant.
• Jubileumnummer van de Emmer Courant uitgegeven ter ere van het 100 jarig bestaan.
• Afscheidsbijlage van de Drentse Courant van zaterdag 30 maart 2002.
• Aanvulling door Gert Meijer, Dagblad van het Noorden.
• Emmer Courant 3 december 1890
• Foto's diverse privé archieven
• Mevrouw R.van Vliet Roggema, schenking Emmer Couranten van 11 en 20 april 1945.
• Kaartje gegenereerd met een proefversie van Hazadata, met dank aan André Dekker voor de gegevens.


• Foto's:
  • A.Pool
  • B.Hoving
  • Dhr.v.d.Brink
  • G.v.d.Veen
  • G.Keurs
  • Archief gemeente Emmen

• Zie ook: "100 jaar Emmen, veranderingen in bebouwing" deel 2
  Door Sis Hoek Beugeling, J.Withaar, Gerrie van der Veen
  Noordboek 2004, ISBN 90.330.1275.8

Wie helpt?