Geïnteresseerd in historie?
Wordt ook lid van de
Historische Vereniging
Zuidoost Drenthe.
Aanmelden >>

Nieuws over HE
Lees meer >>

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

Marktplein en omgeving: School 1, de eerste leerkrachten - onderwijzers

• Kadastraal
•  
• Leerkrachten

• Bronvermelding
• Wie helpt?

Kadastraal:

Fragment van de kadastrale kaart uit 1832. Noordelijk van de N.H.kerk (sectie C928) staat de school aangegeven

OAT van sectie C928

Reeds lang voordat in 1853 School 1 werd gebouwd heeft er al een schoolgebouwtje gestaan, noordelijk van de Nederlands Hervormde kerk in het centrum van Emmen.

Dit oude schooltje is, volgens Buiskool, in 1804 door de toenmalige schout en schoolopziener van Emmen, de heer Pothoff, in een nacht stiekem afgebroken zonder overleg met de autoriteiten. In de historie van het onderwijs is te lezen dat Cornelis Pothoff al vond dat het treurig gesteld was met de schoolgebouwen.

H.T.Buiskool schrijft daarover in "Op Naoberveziet" waarin Pothoff wordt geciteerd. "In de maand juli 1804 liet ik in den nacht, buiten weten van iemand, door twee timmerlieden, vijf knechts en de mijnen de school te Emmen omver werpen, en eer nog iemand des morgens zijn venster had geopend, lagen er reeds de fundamenten voor het nieuwe gebouw, hetwelk binnen veertien dagen gereed en binnen vier weken betaald was." Twee weken later kregen de leerlingen van Emmen dus in een nieuw lokaal onderwijs.

Het is niet bekend waar Cornelis Pothoff het nieuwe schoollokaal vandaan haalde en hoe het gefinancierd is.

Noot: Het jaartal 1804 is zeker foutief. In 1832 staat het schooltje nog in de OAT aangegeven en op de minuutplan getekend.

Leerkrachten:

Rond 1700 hield meester Gerri(t)s een boekje bij waarin de schulden van derden werden vermeld.
Collectie Brands.

Door de hervormingen aan het eind van de 16e eeuw kwamen er veranderingen omdat de stadhouder de taak van onderwijzen naar zich toe had getrokken. Dit kan gezien worden als het eerste "openbare" onderwijs.

In 1598 had Willem Lodewijk van Nassau aan Drost en gedeputeerden geschreven dat alle pastoors, priesters, vicarissen, schoolmeesters en andere katholieke geestelijken uit hun functie moesten worden ontslagen tenzij zij zich aan de nieuwe leer wensten te onderwerpen. Er was een soort examen om de kennis te toetsen. Voldeed men aan de eisen kon men aan het werk als gereformeerd predikant of meester.

1598: Harmannus Andries Dries. Omdat hij overging tot de gereformeerde leer is het bekend dat hij in dit jaar koster / schoolmeester was in Emmen.

1602: Herman Dreuwes. Uit een verslag van 1602, waarin de Zuidbarger schoolmeester (tevens koster van de kerspelkerk) Herman Dreuwes wordt genoemd, blijkt dat niet iedereen overging op de nieuwe religie. Hij mocht door zijn onbesproken gedrag aanblijven. Mede daardoor heeft hij wel "offers" moeten brengen. Door de kerkvoogden werd hem graan onthouden en moest hij zelf het onderhoud aan huis regelen en betalen. Van Wolter Syckynnge uit 1632 en Luijtyen Syckynnge uit 1643 (beide volmachten van Zuidbarge) zijn keurige handschriften bekend. Het schrijven hebben zij vermoedelijk van Dreuwes geleerd.

1646: Willem Wolters.

Van 1670 tot 1806 werd door vier generaties Gerris onderwijs gegeven. De familie Gerris bezat enig aanzien. Zij zaten niet slecht bij kas en konden behoorlijke bedragen uitlenen. Elke generatie komt in historische stukken naar voren als keurnoot of bijzitter van de schulte als er overeenkomsten, of schuldbekentenissen moesten worden getekend.

1670-1695: Henrick Gerris (1649-1723), was gehuwd met Trijntien Jansen (koster / schoolmeester).

1695-1727: Harm Hendricks Gerris (1670-1727), was gehuwd met Grietjen Remmels Cremer.

1727-1771: Hendrik Harms Gerris (1706-1781), was gehuwd met Lammigjen Schutrups uit Odoorn.

1771-1806: Willem Hendriks Gerri(t)s (1742-1813), was gehuwd met Jantien Dolfinge.

1806-1820: Jan Haasken volgde zijn schoonvader Willem Hendriks Gerri(t)s op. Jan Haasken (1722-1820) was in 1801 gehuwd met Margien Gerri(t)s, een dochter van Willem Hendriks Gerri(t)s en Jantien Dolfinge. Van Jan Haasken is niet bekend of hij de functies van koster én schoolmeester tegelijkertijd uitoefende. Hij was een meester vierde rang.

1820-1864: Henderikus Haasken trad in de voetsporen van zijn vader en grootvader naar wie hij vernoemd werd. Hij was één van de vier kinderen van Jan Haasken en Margien. Henderikus Haasken (1802-1864) stond bekend als een uiterst lastig persoon.

Van 1861 tot 1863 was Johan Hendrik Klazinga hulponderwijzer aan de school. Hij werd daarna aangesteld als schoolhoofd in Zuidbarge.

Jan was in 1864 getrouwd met Hinderkien Boer uit Anloo en zij kregen in 1865 een zoon Klaas, die ook meester werd maar naderhand meer landelijke bekendheid kreeg door het samenstellen van de zangbundel "Kun je nog zingen zing dan mee". Na Klaas kregen Jan en Hinderkien nog vier kinderen; Jan, Hendrik, Lammina en Sieka. Het gezin de Boer woonde in een boerderij, tevens kosterij, in directe nabijheid van de kerk. Deze boerderij werd in 1919 afgebroken. Hier kwam een woonwinkelcomplex te staan waarin de bewoners uitkijk hebben op de entree van het Dierenpark Emmen.

Omdat er meer dan 100 kinderen naar school gingen was er ook een hulponderwijzer. Vele kinderen haalden de eindstreep helaas niet, omdat de leerplicht toen nog niet bestond en afhaken geen probleem was. De beste kinderen konden echter gratis bijles krijgen. Hiermee zullen ongetwijfeld enkele Emmenaren hun voordeel hebben gedaan. Jan de Boer was een zeer goede doch strenge onderwijzer, die toch goed bij de leerlingen viel. Door zijn juiste functioneren wordt hij in 1908 benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau op voordracht van de Commissaris van de Koningin in Drenthe, mr.J.Linthorst Homan. In 1908 overleed Jan de Boer na een kortstondige ziekte. Hij werd in het bijzijn van vele Emmenaren begraven op de oude begraafplaats aan de Kerkhoflaan. In Emmermeer is de J.de Boerstraat naar hem vernoemd. Eén van de nazaten van Jan de Boer is de achterkleinzoon, de voor Emmen zeer bekende Nicolaas Abraham (Niek) de Boer, die van 1955 tot 1996 als stedenbouwkundige in Emmen werkzaam is geweest, en van wiens hand de plannen voor Angelslo en Emmerhout kwamen.

1935-1946: Sake Dijkstra. Zijn zoon had later een drogisterij aan de Wilhelminastraat.

Leerkrachten nov.1950. V.l.n.r. meester Top, meester Slik, mevr.Zomers, meester Kreeftenberg, en de invalkracht Abeltje Albers. Geheel rechts de heer Snijders.

Meester Vegter en meester Eelsing.

Wethouder Zegering Hadders met meester Kreeftenberg, die na zijn Indische oorlogsjaren speciaal voor deze gelegenheid zijn tropenkostuum nog eens uit de mottenballen had gehaald.

1970-19xx: Lambertus Eising. Hij was voordien onderwijzer in Zuidbarge.

Bronvermelding:

• -
• Foto's:
  • R.Boelens
  • H.Kreeftenberg

Wie helpt?