Bestellen boek Angelslo
Bestellen boek Octopus
Scouting Hunengroep na 1945

Zaterdag 25 september 2010
presentatie over de website
Historisch Emmen.
Plaats: bibliotheek Emmen.
Aanvang: 14.30.

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

De Middeleeuwen:

• Inleiding
• 1139, de oudste vermelding
• 1229, Emmen in brand
• Oorkonde uit 1313
• Oorkonde uit 1327
• Oorkonde uit 1362
• Oorkonde uit 1374
• Oorkonde uit 1376

• Leenmannenregister 1379-1384

• 1450, een nieuw tijdperk

• Schattingslijst uit 1450

• Oorkonde uit 1471
•  
• Historische belastingen (schuldmudde)
• Vondsten (op De Weiert)

• Bronvermelding
• Wie helpt?

Inleiding:

In de Middeleeuwen maakten de bisschoppen van Utrecht gedurende 500 jaar de dienst uit in Emmen. Deze bisschoppen hadden kerkelijke en wereldlijke macht. Deze periode, die duurde van 1024 tot 1522, is een lange maar belangrijke periode in de geschiedenis van Emmen, want uit deze tijd stammen de heden ten dage oudst bekende vermeldingen.

Zo werd in het jaar 918 Baldericus, die uit een rijk Betuws geslacht voortkwam, tot bisschop van Utrecht benoemd. In het jaar 950 ontving bisschop Baldericus goederen en grafelijke rechten van keizer Otto I van Duitsland. Eén van deze rechten bestond uit het jachtrecht op grootwild in het gebied waarin Emmen lag. Deze grafelijke rechten gingen vervolgens over op nieuw benoemde bisschoppen.

In het jaar 1024 werd Drenthe, met toestemming van de bevolking, bij een giftbrief van 9 januari 1024, door de Duitse keizer Hendrik II aan de toenmalige bisschop Adelboldus van Utrecht geschonken. Dit betekende dat "de Oude Lantschap" Drenthe onder diens gezag kwam.

1139, de oudste vermelding:

De oudste vermelding van Emmen uit 1139.

In een acte uit de 16e eeuw staat beschreven: " 't Heeren Hoff tot Empne of Honninge".

De hof was kennelijk één van de oudste bisschoppelijke hoven in ons land. Er wordt zelfs gesuggereerd dat deze hof uit de tijd van Karel de Grote (768-814) zou kunnen stammen. Karel de Grote had zichzelf in het jaar 800 tot keizer uitgeroepen en hij had het ook rond Emmen voor het zeggen. Karel de Grote bezat, verspreid over z'n rijk, ook een groot aantal hoven. Juist omdat de hof in Emmen ouder is dan veel andere bisschoppelijke hoven in ons land zou deze hof van keizerlijke afkomst kunnen zijn.

Bij de Heerenhof hoorden volgens een rentmeester rekening: "Omtrent vijff ede dartig mudden bouwlants, tijn mannemat hoeylandts, met noch enen acker genoemt den Breeden Acker, die verbijstert is." (ongeveer 35 mudden akkerland, tien maten hooiland, en de "Brede Akker".)

Aan deze hof heeft Emmen zijn ontstaan te danken. In het oorkondeboek van Groningen en Drenthe, bewerkt door P.J.Blok staan de oudste vermeldingen met de naam Emne - Empne. De oudste oorkonde (nummer 27) waarin van deze hof te Emne (Emmen) sprake is, is een in de Latijnse taal gestelde schenkingsbrief van bisschop Andreas (1128-1139) uit het jaar 1139. Volgens deze brief kreeg hij de hof in bezit door inkomsten uit de kerken van Anloo, Vries, Beilen, Norg, Roden, Roderwolde en Eelde te ruilen voor de hof.

"In nomine sancte et individue Trinitatis. Notum sit omnibus tam futuris quam praesentibus, qualiter ego Andreas, Dei gratia Trajectensis episcopus, dedi ecclesiae Oldenzalensi ad opus fratrum debitum altariorum, quod singulis annis presbyteri subscriptarum ecclesiarum in festo sancti Jacobi in Anloe solvunt pro concambio unius mansi in Emne, quem predecessor meus bone memorie dominus Godebaldus episcopus pro remedio anime Werneri dapiferi sui predictae ecclesie tradiderat. Volens igitur omne ratum esse, quod ipse pie fecit et ipsius saluti nostreque proficere, praefatum mansum, quem de curte nostra Emne acceperat, denariis prenominatis consilio fidelium meorum commutatum ab ecclesia redemi curtique restitui. Hee sunt ecclesie solventes hos denarios: Anloe solve octo untias, Bele octo untias, Vrees quatuor untias, Nurch duos solidos, Rothen duos solidos, Roterwolde duos solidos, Elde duos solidos. Ut autem hec nostra tradicio fratribus Oldensalensibus eorumque successoribus nunc et in posterum stabilis et inconvulsa permaneat, cartam hanc sigilli nostri impressione corroboratam in munimentum eis tradidimus. Acta sunt haec anno Dominice incarnacionis millesimo centesimo tricesimo nono, indictione quarta, anno primo regni Conradi secundi, episcopatus nostri undecimo. Hujus rei testes isti sunt: Hartbertus Majoris prepositus, Albero prepositus sancti Petri, Adelardus prepositus, Hugo prepositus sancte Marie, Lutbertus decanus sancti Martini, Arnoldus decanus, canonici; Simon, Leodricus, Henricus, liberi; comes Godefridus et frater suus Har-mannus, Franco de Deepnaham, Wernerus frater suus, ministeriales; Hugo de Honnorst, Fredericus scultetus, Otto de Runa, Bartoldus et Goswinus filius suus, Lidulphus de Oldenzeel et alii multi."

• "In nomine sancte et individue Trinitatis": "In naam van de heilige en ondeelbare drie-eenheid".
• "unius mansi in Emne": "een grote hoeve in Emmen"
• "nostra Emne acceperat": wie helpt?

Noot: In de Middeleeuwen werden belangrijke zaken in een zogenaamde oorkonde vastgelegd. Belangrijke zaken waren o.a. de verkoop van een boerderij of de betaling van de jaarlijkse pacht. Een oorkonde was in feite een schriftelijke vastlegging, vaak op perkamant, van een juridische handeling die rechtsgeldig werd door een waszegel. Veel oorkonden zijn vastgelegd in het oorkondeboek van Groningen en Drenthe, bewerkt door P.J.Blok.

1229, Emmen in brand:

Eén van deze drosten was Rudolf III (1195-1229) van Coevorden die aldaar op het kasteel woonde. Coevorden was de toegangspoort tot het vrijwel ontoegankelijke moerassige Drenthe. Wie Coevorden bezat, bezat Drenthe. Het streven van Rudolf was onafhankelijkheid, dit geheel tegen de zin van bisschop Otto van der Lippe (Otto II).

Tussen Rudolf van Coevorden en Egbert van Groenenberg, een zetbaas van de bisschop, ontstonden problemen toen georganiseerde burgers, de Gelkingen, zich probeerden te ontworstelden aan de macht van Egbert, om de handel beter te laten floreren. Rudolf verjoeg Egbert van Groenenberg in eerste instantie, maar deze sloeg terug, waarna Rudolf een leger op de been wilde brengen.

Bisschop Otto van der Lippe besloot zich er persoonlijk mee te bemoeien en riep vele edelen en bewapenden bijeen. In 1227 kwam het bij Ane tot een uitbarsting waarbij de bisschop met een stoet van edelen, een groot ridderleger en veel voetvolk de heersers uit Coevorden tot orde wilde roepen. Het leger van drost Rudolf bestond uit een handvol mannen, vrouwen, kinderen en grijsaards die liever tot de laatste druppel bloed wilden vechten, dan zich het bloed onder de nagels weg te laten halen.

De bisschop had niet op de gevaren van het veen gerekend. Gevaren die de bevolking beter kende dan wie dan ook. Paarden en geschut zakten weg in het veen. Het bisschoppelijke leger, meer dan 400 man sterk, werd verslagen en de bisschop kwam daarbij om het leven. In 1923 zijn bij het graven van het kanaal Coevorden - Ane onder andere een zwaard en een vechtnaald gevonden die jarenlang in de Oudheidkamer van Emmen waren te zien.

De geestelijkheid van Utrecht klaagde en jammerde, maar verkoos daarna Willebrand, bisschop van Paderborn, heer van de Herdenbergh (een slotstee waarnaar later Hardenberg is vernoemd), als opvolger. Hij moest de dood van Otto van der Lippe wreken. Willebrand trok in het jaar 1228 op zes verschillende plaatsen Drenthe binnen. Rudolf zag in dat hij hier niet tegen opgewassen was en gaf zich op 10 oktober 1228 over.

Vanuit Coevorden ging Willebrand richting Emmen. In 1229 werd Emmen, inclusief de kerk die Willehad ooit had laten bouwen, geheel platgebrand en verwoest. Bij deze dramatische gebeurtenis sneuvelden vermoedelijk ook de gebroeders Theodoor en Gerlach van Empne die op dat moment de pachters waren van 't Heerenhoff tot Empne.

Oorkonde uit 1313:

Op 7 augustus 1313 verklaarden de gebroeders Henricus en Albertus (zonen van Gerardus) in Emmen de bisschoppelijk hof van de bisschop te hebben gepacht, tezamen met de akkers, weilanden, hooilanden, venen en bossen, zowel ontgonnen als onontgonnen. Zij verplichtten zich de bisschop, tezamen met een metgezel en twee paarden, viermaal per jaar onderdak te zullen verlenen. Zij mochten als hofhorigen zelf geen land in bezit hebben of ander land in gebruik hebben dan van hun leenheer. Het land mocht volgens Lonsain (DVA 1927) wel worden gesplitst.

Als huur voor het gebruik van de hof dienden zij 80 mud winterrogge, 20 mud zomerrogge, 20 mud haver, de helft van de eikel en houtopbrengsten en 60 palingen (3 stijg) uit het Bargermeer te betalen.

Gerardus, Henricus en Albertus zijn door deze verklaring de oudst bekende namen van inwoners van Emmen.

"Universis, ad quos presentes littere pervenerint, nos, Henricus et Albertus, fratres, filii Gerardi, meyeri in Emne, servi ecclesie et . . episcopi Trajectensis, notum facimus in hiis scriptis, quod nos a domino nostro episcopo Trajectensi recepimus in conductione curtim suam in Emne cum omnibus agris, pascuis, pratis, paludibus, nemoribus, cultis et incultis, pro quadraginta modiis siliginis hyemalis, viginti modiis siliginis estivalis, viginti modiis avene, pro dimidietate omnium lignorum et glandium, que evenire poterint, et tribus stigis anguillarum , solvendis dicto domino nostro . . episcopo vel suo . . officiate annuatim, prout alii meyeri suis dominis in Drenthia solvere consueverunt. Item . . officiatum ejus una nocte cum uno socio cum duobus equis quater in anno sub nostris expensis hospitabimur. Agros eciam nostros proprios sitos in marka Emne infra sex annos a data presentium vendemus aut permutabimus extra illam markam, ne cum agris curtis eos permiscere possimus. Alioquin extunc omnes agri nostri habiti et habendi in marka Emne attinebunt curti predicte, negotia etiam domini nostri . . episcopi et suorum . . officiatorum promovebimus, prout hactenus est consuetum, edificia dicte curtis edificabimus et reparabimus. Et hec conductio est heriditaria, dummodo heredes nostri servilis conditionis existant . . ecclesie et . . episcopo Trajectensibus, et dictam curtim et bona predicta eidem attinentia in duas partes equaliter et non ultra dividere possumus. Et si nos vel heredes nostri quocunque casu contingente ipsam curtim colere noluerimus aut non potuerimus seu predicta annuatim non persolverimus, sepedicta curtis cum omnibus suis pertinenciis et edificiis libere et absolute ad dictum nostrum . . episcopum et suam ecclesiam divolvetur. In cujus rei testimonium sigillum Reynaldi de Covorde ac sigillum terre Drenthie presentibus litteris apponi rogavimus. Et nos, Reynoldus de Cove de et universitas terre Drenthie, ad preces predictorum Henrici et Alberti sigilla nostra presenitibus litteris duximus apponenda. Datum anno Domini MCCC tercio decimo feria tercia post beati Petri ad Vincula."

Oorkonde uit 1327:

Noot: In vidimus komt van het Latijnse "wij hebben het gezien". Het betreft een oorkonde waarin de oorkonders een vanuit hun functie (bijvoorbeeld een bevoegde autoriteit) verklaring afleggen over de inhoud van een eerdere oorkonde die zij ooit eerder hebben gezien. Deze eerdere oorkonde was overeenkomstig met de na de verklaring volledig afgeschreven tekst. Een vidimus kan dus beschouwd worden als een niet-geautoriseerd afschrift ofwel een kopie. Een authentiek afschrift van een akte heet met een verouderde term transsumpt.

In deze oorkonde doen vijf Drentse pastoors uitspraak in een geschil tussen ingezetenen van Weerdinge en "den proost" en het klooster van Schildwolde:

"Nos Bartoldus in Empne, Fredericus in Rotlo, Johannes in Borghere, Remboldus in Oderen, Rodolphus in Gheyten, ecclesiarum rectores ad universorum presencium et futurorum noticiam cupimus pervenire lucide protestando, quod causam, quam cives de Weerdighen moverunt domino preposito et conventui de Schildwolde super palude, sita in marka de Werdighen juxta Roeswinkel, in nos compromissam, terminavimus in hunc modum, quod prepositus et conventus predicti pro palude a ponte, posito super fluvium Ruetna, linealiter usque in medium versus fluvium Musla usque ad justum terminum marke de Weerdighen et domus in Hare CVI marcas Osnabrugenses integraliter persolverunt et solvent civibus predictis in perpetuum annuatim in die Philippi et Jacobi apostolorum beatorum pro pacto sub pena dupli in villa Weerdighen tres solidos brunorum sterlingorum vel pecuniam his equivalentem. Quod si neglectum fuerit, cives predicti in eadem palude sine contradictione, molestacione, defensione et actione prepositi et conventus predictorum tres solidos sterlingorum in duplo expandabunt, civesque predicti dominum prepositum et conventum predictos indempnes secundum consuetudinem terre Trentye in eadem palude conservabunt propriisque defendent laboribus et expensis. In quorum omnium testimonium et perpetuum munimen presens scriptum inde confectum sigilli terre Trentye una cum sigillis nostris est munitum. Datum anno Domini MCCCXXVII die Processi et Martiniani martirum beatorum. Superscriptionem notitiam approbamus. Datum ut supra."

Oorkonde uit 1362:

In deze oorkonde keuren Arnout Huus, Lamme, zijn vrouw en Wibbe en de weduwe van Wermoldts van Gasselt, de stichting goed van een vicarie in de kerk aldaar, en de ten behoeve daarvan door wijlen Wermoldts gemaakte beschikkingen: "Wy, Arnout Huus, Lamme, mijn trouwe wijff, ende Wibbe, wedwe Wermoldts van Gasselt, daer Godt die ziel af hebben moet, maken condt ende kennelijck allen luyden, die desen brieff sullen sien off horen lesen, dat Wermoldt van Gasselt voirn. gegeven hevet ende gaf met gesonden lieve ende met vrien wille in rechten testament ende om zalicheydt syne ziele ende alle syne vriende, die recht lohn daeraf hebben sullen, ende wy mede volgen, des die daer rechte erffgenahmen toe sijn, in der kercken toe Gasselt tot een outare, dat geconsecreert is in sijnte Nicolaes ehren ende sijnte Catharynen, vertich mudde sades Groninger mate, welek en doerende, ende des voorseyden sades zijn dartich mudde roggen en tien mudden haveren moltes tot eens priesteren behoeff, die daermede gerhentet zy ende daerom sal missen doen ende bidden voor dieghene, daer hy recht schuldich is voor te bidden. Ende dese voorseyde renthen sijn gelegen: int erve Oversmeedinchuus to Wune twaelff mudde roggen ende twee mudde moltes; item acht mudde moltes over drie acker landes tot Gasselt, ende die soeven mudde leggen over die twee acker, die geheten sijn die Bergacker, ende die ander hetet Opperlapsate; ende dat achte mudde moltes leget op eenen acker van Tebinckhuus; item op Alckinchuus tot Waerdingh soeven mudde roggen; item op Alberthuus tot Zweberghen vier mudde roggen item op Hummeldinckhuus tot Empne vijff mudde roggen; item op Alckinchuus tot Westenesche twee mudde rogge. Item eene hoffstede tot Gasselt. Item so is daertoe gegheven alsoeveele erves tot Gasselt, dat wel doen magh jaerlix tien mudde roggen. En want Wermolt, daer Godt die ziel af hebben moet, voerschreven dese voirn. renthen en goede besproken ende gegeven heft, so doen wy, Arnout, Lamme ende Wibbe, erffname Wermoldt voorseydt, onssen consent daertoe ende onssen vryen willen, welcken daermede voor ons ende onssen naecommelinge, behoudelijck ons ende onssen naecommelinge die giffte des voors. outaers. Ende opdat dit vast ende stede blyve, so heb ick, Arnout Huus voirn., mynen segell aen desen brieff gedaen. Ende wy, Lamme ende Wibbe voers., oirconden ende getuygen ende volgen met onssen vryen willen ende consent alle voors. saken, also als zy geschreven sijn, ende tuygen dat onder Arnout Huus segell voorseydt, want wy selve gheene segelen hebben. Gegeven int jaer onses Heeren duysendt dryhondert twee ende sestich des vijften daghes in May."

Oorkonde uit 1374:

Oorkonde uit 1376:

Ich, Johan, heer van Runen, ridder, bekenne dat in dessen openen brieve, dat ich mit mynen gueden vrien willen unde met volboert mijnre rechter erfghenamen hebbe vercoeft drie unde veertichstehalf Groninc mudde rogghen unde een half scat rogghen gulden jaerlikes pachtes, alle jaer te boeren unde te betalen alse een lantrechte is in Drenthe, unde my anghecomen sijn van dode Ecbertes van Peyse, heren Ecbertes soen, den God ghenedich sij, alse over Smedinghehuys tyen Groninc mudde rogghen unde over Scultingheshuys vyef Groninc mudde rogghen, de gheleghen sijn in der buerscappe unde in en kerspel tot Empne, unde voert over Bebingheguet ses Groninc mudde rogghen, over Wemeringhehuys eens halven scat min dan een Groninc mudde rogghen, over Hoevyngheguet vyef Groninc mudde rogghen unde een verendeel rogghen, over Alferdingheguet ses Groninc mudde rogghen, over Tammyngheguet IIII Groninc mudde rogghen, over Ubbekingheguet drie Groninc mudde rogghen unde over Dillingheguet derdehalf Groninc mudde rogghen, de gheleghen sijn in der buerscappe tot Exle unde in den kerspel van Oderen, um een summe van ghelde, de my witteliken unde wal betalet is, Johanne Vos van Stenwijch, Arnde Huys unde horen rechten erfghenamen te besittene unde te bruyken erfliken unde ummermeer, voer my unde voer mijnen rechten erfghenamen. Welke mudde vorg. wy hem upghelaten hebben unde daervan verteghen hebben erfliken unde ummermeer unde legheden hem daervan den stoc under den bueren tot Empne unde tot Exle, daer desse vorg. mudde gheleghen sijn, alse een lantrecht is in Drenthe, unde soelen hem derre waren erfliken voer my, voer mynen rechten erfghenamen unde voer alle deghene, de des to rechte comen willen to rechten Drentschen lantrecht, sunder yenegherhande arghelijst. In orcunde unde rechten tughe desser dinch soe heb ich, Johan, heer van Runen vors. mijn seghel an dessen brieve ghehanghen voer my unde voer mynen rechten erfghe-namen vors. Ghegheven in den jaer unses Heren dusent driehundert ses unde tseventich up sunte Wolburghenavonde.

In deze acte uit 1376 worden de volgende erven genoemd die in het kerspel Emmen lagen:

• Smedinghehuys
• Scultingheshuys

Leenmannenregister 1379-1384:

Leenmannenregister 1379-1384
Collectie Brands

Een leenman kon ook zelf weer als leenheer optreden door taken te delegeren en daarvoor goederen in leen te geven. De bisschop van Utrecht oefende o.a. de grafelijke macht in Drenthe uit als leenman van de Duitse koning. Daarnaast fungeerde hij als leenheer van de prefect van Groningen en de drost van Coevorden. Bovendien had hij een groot aantal van zijn goederen, rechten en andere inkomsten (de tienden) in Drenthe uitgegeven aan leenmannen.

In 1528 droeg de bisschop van Utrecht zijn landsheerlijke rechten over aan keizer Karel V.

In het leenmannenregister van 1379-1384 wordt slechts één naam vermeld in het kerspel van Emmen. De tekst luidt: "Henric Germinghe hout Germynghehuys in der buerscap to Berghe in den kerspel van Empne".

1450, een nieuw tijdperk:

Hoge tolheffingen bij Coevorden, de verdere strijd tussen de drosten en bisschoppen die klaagden dat de Drenthen de bisschoppelijke belastingen niet wilden betalen, en zich niet stoorden aan de rechten van de bisschop en goederen die de bisschop toebehoorden, kochten en verkochten alsof het hun eigen goederen waren belemmerden een verdere ontwikkeling.

Aan het einde van de 14e eeuw (1397) zag de toen heersende bisschop van Utrecht, Frederik van Blankenheim, kans het gezag weer enigszins te herstellen. De opmars en autonomie van Drenthe kon hij echter niet meer terugdraaien. Aan de sterk op rechten staande Drenten, waarvan gezegd wordt "dat het goede onderdanen maar slechte slaven zijn", moest de bisschop het behoud van de bestaande rechten waarborgen. Dit geschiedde middels het Drents Landrecht in 1412.

De bisschoppen die Frederik van Blankenheim opvolgden lieten zich zelden in Drenthe zien en hun gezag brokkelde langzaam weer af. In de 16e eeuw raakte Drenthe betrokken bij de Gelderse oorlogen tussen Karel van Egmont, de hertog van Gelre, en de bisschoppen van Utrecht. In 1522 moesten de Drenten deze Karel van Egmont uit naam van Karel V als landsheer dulden.

Met Karel van Egmont eindigde voor Drenthe het tijdperk van bisschoppen, die van 1024 tot 1522 had geduurd.

Schattingslijst uit 1450:

Deze lijst is door historici vergeleken met de 15e eeuwse ordelen [vonnis] van de etstoel. Zij dateren de lijst omstreeks 1450 met een marge van 20 tot 30 jaar. Hoewel het bisschoppelijk tijdperk in Drenthe in 1422 ophield te bestaan betreft het vrijwel zeker een bisschoppelijke lijst van belastingplichtigen.

Het was geen persoonlijke belasting maar betrof een landschatting. Een eigenaar van "een vol erf" moest twee schild [een muntsoort ingevoerd in 1337] betalen. Een koter [keuter], met veel minder land, één schild.

In Emne - Empne waren betalingsplichtig:

• Rolof Wrensing - 2s.
• Wyllem Brandinge - 2s.
• Roloff Havynges - 2s.
• Gert Lunsinges - 2s.
• Willem Nyen Rasing - 2s.
• Willem Smeding - 2s.
•  
• Lubbert Smyt - 1s.
• Rolef Stuve - 1s.
• Wolter Havync - 1s.
• Ghert Scroder eyn s.
• Jan Stuve - 1s. koter
• Rolof Hont - 1r.
• Alpher van Schalchwijck - 1s.

Noot: Bovenstaande namen zijn zoveel mogelijk letterlijk weergegeven maar aan huidig gebruik aangepast.

Oorkonde uit 1471:

In de oorkonde van 1471 wordt vermeld: "Bartoldus in Empne".

Deze oorkonde betreft een oorkonde "in vidimus" uit 1327.

Noot: In vidimus komt van het Latijnse "wij hebben het gezien". Het betreft een oorkonde waarin de oorkonders een vanuit hun functie (bijvoorbeeld een bevoegde autoriteit) verklaring afleggen over de inhoud van een eerdere oorkonde die zij ooit eerder hebben gezien. Deze eerdere oorkonde was overeenkomstig met de na de verklaring volledig afgeschreven tekst. Een vidimus kan dus beschouwd worden als een niet-geautoriseerd afschrift ofwel een kopie. Een authentiek afschrift van een akte heet met een verouderde term transsumpt.

Historische belastingen

In de Middeleeuwen werd door de bisschoppen uit Utrecht ook een soort belasting geheven op gebruik van woeste gronden, de "schuldmudde". Deze werd alleen geheven (of is alleen bekend bij) nederzettingen die ouder zijn dan de 10e eeuw. Uit deze schuldmudde kan bewoning worden afgeleid en had kunnen helpen de grootte van Emmen te bepalen.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld Noordbarge en Weerdinge is het heffen van de schuldmudde in Emmen niet bekend. Een verklaring hiervoor kan liggen in het feit dat de rentmeester er als dorpsgenoot directe controle over had. Het bodemarchief en rentmeesterrekeningen geven hierover geen uitsluitsel. Daarom vermoedt men dat Emmen zeker niet meer dan 10 hoeven had, tegen 24 aan het einde van de Middeleeuwen.

Vondsten (Weiert):

In 1962 is tijdens het uitgraven van het belastingkantoor in het huidige winkelcentrum De Weiert een zogenaamde 'hutkom' gevonden. Hutkommen waren kleine gebouwtjes die op een erf stonden en werden gebruikt voor bewoning of ambachtelijke doeleinden zoals spinnen en weven. Ze waren deels in de grond gegraven. Deze hutkom is volgens de onderzoekers omstreeks het jaar 1000 gebouwd. Dit was na te gaan door de aangetroffen scherven van potten te onderzoeken. Deze scherven waren van het zogenaamde 'kogelpot' type. Een aantal scherven waren overblijfselen van een kogelpot tuitkan.

De vloer van de Emmer hutkom bestond uit een laag gelig zand van 20 cm. dikte. De totale lengte van de hutkom in Emmen was slechts 5.30 meter. De breedte 4.50 meter. Het trapje dat naar beneden leidde bestond uit veldkeien en heideplaggen. De ingang van dit trapje lag aan de kopse kant van de "woning".

Na het vinden van een hutkom probeert men antwoord te krijgen op de vraag of deze voor bewoning diende of dat het een bijgebouw, voor andere doeleinden, was. Soms werden er weefgetouwen in geplaatst. Men heeft er zelfs een keer sporen van een middeleeuwse smederij in aangetroffen. Een hutkom zag er wel even anders dan onze tegenwoordige luxe rijtjeswoningen! Er werd eerst een kuil gegraven van ongeveer anderhalve meter diep. De woning werd dus half in de grond gebouwd. Tegen de kuilwand werd een wand opgetrokken die gemaakt werd van hout en vlechtwerk. Het zadeldak dat de gebruikers tegen regen en wind moest beschermen rustte vermoedelijk op de begane grond.

Bronvermelding:

• Gerrie van der Veen (die een deel van deze tekst oorspronkelijk heeft gepubliceerd)
• "Zuidoost Drenthe op weg naar een nieuwe toekomst deel I" door H.T.Buiskool.
• "Jij bent een deel van de geschiedenis" door A.Geluk - Bleumink en J.Pool.
• "Rondom de Heerenhof, historische balans van Emmen, een stad vol dorpen in het jaar 2000", door G.de Leeuw.
  Uitgeverij Drenthe, Beilen. ISBN 90-75115-29-6.
• "Reuvens in Drenthe", door J.A.Brongers. Uitgave ROB, ISBN 90-228-3925-7
• "Geïllustreerde plaatsbeschrijving gemeente Emmen".
• Historisch Centrum Overijssel, inv.nr. AAZ.01.1252
• Drents Genealogisch Jaarboek 1997, R.Alma p.62-77
• Leenmannen register 1379-1384, Collectie Brands
• Oorkonden overgenomen van:
  • Oorkondeboek van Groningen en Drenthe, bewerkt door P.J.Blok. Collectie Brands.
  • www.cartago.nl. Copyright 2004 Stichting Digitaal Oorkondeboek Groningen en Drenthe (DOGD).

Wie helpt?