dot Home - start
dot Historie
dot Emmen centrum
dot Wijken buurten straten
dot Cultuur
dot Straatnamen

dot Gemeente archief
De historie van Emmen in woord en beeld

Op 19 december 2018 heeft HE van de heer S.G. (Geert) Hovenkamp uit Hilversum zijn gehele digitale archief in ontvangst mogen nemen. Gedurende 25 jaar heeft hij onderzoek gedaan naar familierelaties in Emmen en de locatie waar ze woonden (periode van omstreeks 1600 tot 1832) Het is in omvang, compleetheid en geordendheid mogelijk het grootste particuliere archief van Emmen. In samenwerking met het Erfgoednetwerk zal bekeken worden hoe e.e.a. ontsloten kan worden.
Geert, bedankt ! ! !

Logo Historisch Emmen

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

blauwe lijn
dot Laatst gewijzigd dot Over deze site dot Sitemap dot E-mail dot

Veen - turf - krotten - keten - holen - hutten: Omhoog


Inleiding: Omhoog

In 2000 publiceerden Vincent Tassenaar en Erwin Karel hun boek "De extreme armoede van de arbeiders in de Drentse venen" en vergeleken daarin o.a. de Drentse armoede met de Westerse armoede. De inhoud deed een boel stof opwaaien. Gesteld werd o.a. dat de armoede in de venen niet groter was dan de armoede in de kelderwoningen in het westen. Historisch Emmen is het niet eens met dergelijke vergelijkingen. Het is makkelijk scoren vanuit de luie stoel in een florissante en goed draaiende economie. Het feit ligt er gewoon DAT er armoede is geleden. De vraag of er ergens meer of minder armoede is geleden, is daar volstrekt ondergeschikt aan.

Hoewel moet worden voorkomen dat er een eenzijdig en te negatief beeld over deze jaren uit de geschiedenis wordt geschapen, hebben deze jaren niet alleen voor een groot deel de geschiedenis van Emmen en Zuidoost Drenthe bepaald, maar ook de huidige beeldvorming over Zuidoost Drenthe.

In 1921 stortte de turfwinning in zuidoost Drenthe geheel in. De commissaris der koningin J.T.Linthorst Homan zorgde voor landelijke aandacht voor de problemen door journalisten uit te nodigen en hen de krotten en keten te laten zien. Er verschenen schokkende reportages in bladen als "Het Leven", "De Prins" en "De Katholieke Illustratie".

De vele honderden zelfgebouwde krotten, keten en holen lagen vaak zeer afgelegen en op grote open vlaktes waar weer en wind vrij spel hadden. Krotten opgetrokken uit plaggen en asfaltpapier waren geen uitzondering. Het dak was laag en broos. Een vierkant gat diende als schoorsteen waar regen, hagel en sneeuw vrij door naar binnen kon waaien. Een bed bestond uit niet meer dan een hoop vodden, een wc kon een oude gescheurde ketel zijn. En in zo'n eenvoudig krot woonde een compleet gezin met soms meer dan acht kinderen. Vader, moeder en de jongste kinderen sliepen aan de ene kant op wat vodden, de oudste kinderen vaak achter een schot, direct onder de pannen, die zo schots en scheef lagen dat de sterren 's nachts gewoon te zien waren. Was de slaapplaats te nat geworden dan kwam er gewoon een laagje droge turf overheen, totdat het geheel te hoog werd. Dan werd de boel weer afgegraven en begon men opnieuw. Aan alles was gebrek. Het bezit van klompen, kleren en jassen bestond alleen uit datgene wat men elke dag weer droeg. Wat te denken van handdoeken en dekens?

De woningwet van 1901, ingesteld door het kabinet Pierson, verplichtte de gemeenteraden wel om normen vast te stellen waaraan woningen moesten voldoen bij ingebruikname of in gebruik gave van woonruimte, maar toch kende de gemeente Emmen nog jarenlang honderden holwoningen, plaggenhutten, keten en krotten.

jaartal aantal krotten, keten  aantal woonschepen
1927 700 ?
1939 441 40

Er heerste werkloosheid en woningnood. Geen werk betekende geen geld en geen geld betekende geen fatsoenlijke woning. Het was een vicieuze cirkel. Met het rijk werd op 13 maart 1922 een steunregeling overeengekomen om de bijna 5000 werklozen te helpen. De Rijksinspecteur voor Steunverlening ging ervan uit "dat het college van B&W zich hield aan de door hem aangegeven richtlijnen zoals die in zijn instructie waren vastgelegd". Marcel Bulte beschrijft in "Emmenaren op drift" dat het gemeentebestuur niet gelukkig was met de inhoud van het gesprek, overigens zonder te verklaren waarom. Het moest de Rijksinspecteur echter wel volgen, omdat de gemeente onder curatele stond van het Rijk, die als gevolg daarvan gekend moest worden in allerlei belangrijke beslissingen.

Om te voorkomen dat de werkloosheid nog hoger werd, bepleitte hij lagere lonen en werd in 1923 o.a. de werkverschaffing ingesteld en ontginningsprojecten ter hand genomen. In 1926 werd met "het kwartje van Kan" getracht de enorme voorraad veen op te ruimen. Een deel van de werklozen werd in (nazi) Duitsland te werkgesteld, anderen trokken weg uit Emmen. Hele gezinnen verhuisden naar de industriële gebieden elders in Nederland. Rond 1929 ontstond de wereldwijde crisis en was Zuidoost Drenthe niet meer het enige noodlijdende gebied.

De gemeente Emmen stond niet alleen. Ook armbesturen van kerkelijke gemeenten boden bijvoorbeeld hulp door diaconiewoningen of armenwerkhuizen te bouwen.

Sommige pogingen om keten en krotten op te ruimen mislukten, omdat ze na afbraak, 's nachts gewoon weer opnieuw werden opgebouwd.

De eindconclusie van een onderzoek in 1933 over de gezondheid van kinderen was schokkend. Van de oudere kinderen leed bijna de helft aan ondervoeding en een kwart van de jongere kinderen verkeerde in een slechte conditie. In 1934 had 80% van de schoolkinderen krop, hetgeen te wijten was aan het drinken van vervuild water. De kindersterfte was hoog: in 25% van de gevallen was longontsteking de oorzaak, hetgeen weer samenhing met de slechte woonomstandigheden.

aanslag inkomstenbelasting 1930
Nederland Emmen
23,85% 6,08%


gemiddeld jaarinkomen 1938
Nederland Emmen
f 317,- f 89,-


aantal bewoners van een éénkamerwoning
Nederland Drenthe
4,26% 22,62%


aantal éénkamerwoningen t.o.v. het totaal aantal woningen
Nederland Drenthe
7,39% 25,78%


aantal bewoners van een éénkamerwoning
Nederland Drenthe
2,43% 14,16%

Toch deed de gemeente Emmen wat het kon. Men bouwde, ondanks de slechte financiële positie, een paar honderd huizen per jaar, maar het was niet voldoende.

Toen burgemeester Bouma in de regionale krant hulp vroeg voor de noodlijdende bevolking haalde dat zelfs de Tweede Kamer. De reactie van minister van Boeijen was echter hoogst verbazend en een typerende westerse uitspraak. Volgens een artikel in de Emmer Courant in maart 1939 had de minister gezegd dat de armenzorg in Emmen niet goed werkte en "dat de bevolking niet genoeg spaarde".

Emmen voelde zich zeer terecht in de steek gelaten en volledig onbegrepen.


Bronvermelding: Omhoog

  • "Emmenaren op drift" door M.Bulte. 
  • "De extreme armoede van de arbeiders in de Drentse venen in de 19de en de eerste helft van de 20ste eeuw"
    door Vincent Tassenaar en Erwin Karel. Uitgeverij Boon: 2000. ISBN: 90-75913-15X.
 

Wie helpt? Omhoog

 

Klik hier om een e-mail aan Historisch Emmen te versturen Historisch Emmen zoekt altijd naar informatie.
Foto's, kranten, artikelen, advertenties, knipsels, stambomen, genealogie, alles is welkom.
Na digitalisering ontvangt u alles retour.
Help mee Historisch Emmen beter en vollediger te maken.