Geïnteresseerd in historie?
Wordt ook lid van de
Historische Vereniging
Zuidoost Drenthe.
Aanmelden >>

Nieuws over HE
Lees meer >>

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

De Emmerdennen:

• Prehistorie
• Kadastraal
• Zandverstuivingen
• De N.V. Emmerdennen
• Boomplantdag
• De Emmerdennen

• Bronvermelding
• Wie helpt?

Prehistorie:

In 1931 onderzocht de Leidse archeoloog dr.F.C.Bursch enkele grafheuvels. (het gebied heette toen nog "ten zuiden van de Emmerdennen") Hij vond o.a. een miniatuur hunebedje, wat vermoedelijk een grafteken was van een kindergrafje. Dit hunebedje heeft daarna ooit nog het gazon van het gemeentehuis gesierd.

Door de invloed van de mens, het rooien van de bossen en het intensievere landbouwgebruik werd de kringloop doorbroken, terwijl de verwering en uitspoeling van de bosgronden zich steeds sterker kon doorzetten. Door deze uitspoeling van mineralen (podsolidering) ontstond in de loop der eeuwen een verarmde en onvruchtbare zandgrond waarop alleen nog calluna en heideachtige struiken groeiden.

Door toedoen van de mens ontstonden ook de stuifzanden. Omdat Emmen op een uitloper van de Hondsrug lag waren er veel zandverstuivingen. Deze vormden een bedreiging voor de landbouw. Aanleg van bossen moest deze bedreiging voorkomen.

Rond 1870 was er praktisch nog geen bos aanwezig rond Emmen. Door de gemeente Emmen werd zeven hectare eikenhout en negen hectare naaldhout aangegeven.

Kadastraal:

kaart anno 1820-1829

kaart anno 1902

kaart anno 1958

1840: Alom werd aangenomen dat de Emmerdennen rond 1840-1850 zijn aangelegd. Uit een bericht in de Emmer Courant blijkt dat de dennen al in 1824 zijn aangepland.

1902: de Emmerdennen beslaan een kleien deel van de zandverstuivingen

1958: de Emmerdennen in volle omvang.

Op alle kaarten is links de Molenkamp te zien.

Zandverstuivingen:

"Hadden reeds voor eenige jaren, met het oog op de beteugeling, opmetingen plaats op het terrein der zandverstuivingen, hetwelk het dennenbosch aan den oostkant van ons dorp omgeeft, tot voor korten tijd bleven deze voorbereidselen zonder gevolg. Thans is men het plan evenwel beginnen te verwezenlijken. Aan de dorpszijde doch is men begonnen eene sloot te graven en een wal op te werpen. Deze werkzaamheden worden dagelijks voortgezet, langs den zuidkant om, alwaar de volgen richting is aangegeven. Ook uit het oogpunt van werkverschaffing zal ieder dit eene goede zaak noemen."

Een half jaar later, op 3 juli 1890, verscheen het volgende bericht in de krant:

"Dat een krachtdadig pogen zelfs hevige zandverstuivingen in tijd van weinige jaren aan banden kan leggen, bewijst het volgende:

Het n.o. van ons dorp is de plaats van aankomst en vertrek der talrijke kudde schapen en heet daarnaar terecht schaapstreek. Daar genoemde dieren te gemakkelijk zijn, om onder het gaan hunne pooten behoorlijk op te beuren, hebben ze den bodem daar geheel omgewoeld en in mul zand herschapen. Dit mulle zand strekte zich tot voor weinige zomers ettelijke honderden meters in oostelijke richting uit en bedreigde zelfs een stuk groenland, waarna het aan de grens der tuinen zou zijn aangeland. Dat hier iets moest worden gedaan, zag men maar al te duidelijk in.

De uitgebreide zandverstuiving werd daarom omwald, en de wal met eikenstekjes beplant. Tot veler verwondering kwamen de laatste uitstekend aan, leverden daardoor stevigheid aan den wal en meerdere beschutting aan de bedreigde omgeving. Thans is het eikenloof op sommige plaatsen een meter hoog, het zand overschrijdt nergens de gestelde grenzen, en eene soort van helm tiert welig binnen die perken en maakt het mulle zand meer en meer tot een harden bodem.

Alzoo hebben we eene zandverstuiving minder gekregen in den omtrek van ons dorp. Bij andere werden indertijd wel reeds opmetingen gedaan maar verder kwam men er tot nu toe niet mede; bij de grootste is is eene omwalling ook bijna onmogelijk. Toch zal men, aangespoord door het uitstekende resultaat aangaande de beteugeling van die in het n.o.  van ons dorp, waarschijnlijk nog wel eens beproeven, meerdere zandverstuivingen perk en paal te stellen."

De NV Emmerdennen:

In de Emmerdennen is door de Vereniging tot bevordering van Vreemdelingen Verkeer, met als toenmalige voorzitter Warner Ten Kate, in 1929 een monument geplaatst ter nagedachtenis aan het bestuur van de N.V. Emmerdennen die in 1910 het initiatief nam "tot behoud van ons schoone bosch".

Het monument werd op 15 november 1929 onthuld en in ontvangst genomen door houtvester Malsch.

Het monument bestaat uit een uit keien opgeworpen heuveltje in trapvorm, met bovenop een ovale vlakke, verticaal staande, kei met het opschrift ter nagedachtenis. Deze kei was eigendom van de landbouwer Zeubers uit Westenesch. De kei had als overbrugging van een sloot gediend. Ook zou de steen ooit een rituele functie hebben gehad.

Het monument te vinden aan één van de zijpaden van het welbekende Matenpad en is vanaf dit pad zichtbaar.

Eigenaar van het bos waren de Markegenooten van Emmen en Westenesch. Deze hadden plannen tot verkoop of kap van de dennen. In de Emmer Courant van 19 januari 1909 verscheen het volgende bericht van de heer T.Kremer: "Mijnheer de redacteur! Vergun het mij een plaatsje af te staan in Uw veel gelezen blad.

Onder de kop: " 't Natuurschoon van Emmen" verscheen de volgende brief: "Wie kent niet, zoowel ingezetenen als vreemdelingen, het bekende Emmer bosch? Velen, die het eenmaal bezochten, bleef een aangename herinnering achter. En geen wonder, van alle Drentsche dorpen in den omtrek is Emmen het rijkst aan natuurschoon, kan 't bogen op zijne "Dennen".

Den ingezetenen beiden ze in den zomeravond eene gunstige gelegenheid om zich te ontspannen. De vreemdeling, die Emmen bezoekt, gaat altijd even naar het bosch met zijn hunnebedden. Is het dus eene fraaie wandelplaats (eere aan de vereeniging tot bevordering van het vreemdelingenverkeer !) het is ook een sieraad voor het dorp zelf. Erg jammer zou het dan zijn, indien onze plaats van de "Dennen" beroofd werd.

Maar het is te hopen, dat het nooit zoover komt. Het belang van Emmen toch zal er zeer door geschaad worden, zoo de Markegenooten besloten, de dennen te vellen. Neen, daarvoor zal zeker de burgerij waken, zooveel zij kan.

Men heeft gezien de berooving van eene mooie rij boomen der "Wilhelminalaan". Zal men dus nog verder gaan en de "Dennen", waarop men met recht trotsch mag zijn, onder den hamer te brengen en misschien te vellen?

De Markegenooten, die het rechte belang van het bosch voor het dorp niet schijnen in te zien, zou ik beleefd willen uitnoodigen, zich daarvan eerst te overtuigen, voor zij aandringen tot verkoopen.

Wij willen dus hopen, dat noch tot verkoopen, noch tot vellen van ons eenig-mooi wandelbosch zal worden overgegaan."

In 1907 werd de "n.v. maatschappij tot het in cultuur brengen en houden van gronden in de gemeente Emmen en het verkopen als bouwterrein te Emmen" kortweg de n.v. Emmerdennen opgericht, om te voorkomen dat door het kappen van teveel bos, en door vervolgens onvoldoende nieuwe bomen bij te planten, het bos weer verloren dreigde te gaan.

Het bestuur slaagde er met veel moeite in vele tientallen, over het gehele land verspreidde, eigenaren te bewegen hun aandeel van het bos tegen de taxatieprijs te verkopen. Deze gronden werden uiteindelijk in de n.v. Emmerdennen ingebracht. Dit is vastgelegd in een notariële akte die op 19 februari 1910 passeerde bij notaris H.J.Oosting.

Het bestuur werd gevormd door Jan Meijering (voorzitter), Roelof IJken, Berend Horring, Hendrikus Haasken Hadders en Kars Strating later aangevuld met Jans en Mans Schirring, Hendrik Wiggers, Koert Kooiker en Luchien Strating.

Er waren ongeveer 40 aandeelhouders. De maatschappij liet aan de hand van adviezen van de Nederlandse Heide Mij enkele nieuwe complexen aanleggen en verzorgen maar door de hoge houtprijzen (de Eerste Wereldoorlog was uitgebroken) werd helaas een derde gedeelte van het bos verkocht. Men moet hierbij bedenken dat het bos weliswaar een domein voor de natuurliefhebber was, maar dat de n.v. daarnaast ook een commercieel doel had. Om te voorkomen dat het gehele bos zou verdwijnen werd het op dat moment 234 hectare grote bos in 1918 verkocht aan Staatsbosbeheer. Het bestond toen uit 74 hectare bos, 33 hectare gekapt bos, 3 hectare weiland, en 124 hectare heide. Ook werden toen de eerste brandpaden aangelegd. Staatsbosbeheer breidde de bebossing verder uit tot 350 hectare zodat een boswachterij kon worden gevormd. In 1921 werd de n.v. weer ontbonden.

Sinds 1918 werden onderplantingen aangelegd met een variatie in loof en naaldhout waardoor het een afwisselend bos werd. De Amerikaanse eik, de douglas, de beuk en de fijne spar bleken het goed te doen op de keilemen onderlaag. Rond het jaar 2000 werden juist deze boomsoorten weer verwijderd omdat ze hier oorspronkelijk niet thuis horen, te hard groeiden met als gevolg lichtgebrek voor de originele bomen die daardoor onderaan afstierven.

De eerste houtvester in Drenthe was de heer P.Boodt uit Assen. Hij werd opgevolgd door de heer J.J.M.Jansen. Toen de houtvesterij Emmen in 1928 zelfstandig werd, werd de heer Ir.F.W.Malsch de eerste houtvester. In 1931 werd hij opgevolgd door J.L.W.Blokhuis. De eerste boswachter was de heer Van Hemel opgevolgd door R.Hemminga in 1921 en in 1945 door W.Oosting.

Boomplantdag:

Foto genomen rond 1922 van de boomplantdag in de Emmerdennen. De enige foto van deze dag waarop een door ossen getrokken wagen te zien.

Ook de padvinders van de Hunengroep deden begin jaren '70 onder het motto "Heitje voor een boompje"
mee aan de boomplantdagen.
Op de foto overigens in het Oostersebos.
Gehurkt de heer Wendel,
staande Klaas Blok van Staatsbosbeheer

Op 17 maart 1976 lieten ook mevrouw J.P. Hansen van der Linden (VVD) en J.B.Borgman zich tijdens de 20ste boomplantdag onbetuigd. Zij hielpen de kinderen van de o.b.s. aan de Roedestraat, de c.l.s. aan de De Kap en r.k.s. aan de Jhr.de Jongestraat.

Ter gelegenheid van de boomplant dag zongen de schoolkinderen een liedje (op de melodie van: wie rusten wil in 't groene woud) dat luidde:

Gij boompje nu door ons geplant,
groeit op tot forse bomen
Dan zal uit werk van kinderhand,
een statig woud voortkomen
Zo God wil ruist na jaar en dag,
Alom hier eikenlover
En breidt zijn schaduw over,
de plek waar een het heideveld lag.

En met hen rusten op het mos,
het tere groene weke
Is 't ons als horen wij het bos,
Vermanend tot ons spreken:
Kind zorgt niet voor uzelf alleen
Denk aan wie na u komen,
Draag deze les der bomen
Steeds met u door het leven heen

Dan keren wij nog vaak hier weer,
Al oud met grijze haren
En zetten ons opnieuw terneer,
Als toen wij kind 'ren waren
Dan zien we in 't bos door ons geplant,
Ons eigen kind 'ren dwalen
En zullen hen verhalen,
Van 't werk verricht door onze hand.

De Emmerdennen:

Weg naar Emmerhout

Pad naar Zandmeer

Omgeving Haantjebak

Omgeving Haantjebak

Omgeving Haantjebak

1840: Alom werd aangenomen dat de Emmerdennen rond 1840-1850 zijn aangelegd. Uit een bericht in de Emmer Courant 1 februari 1935 blijkt dat de dennen al in 1824 zijn aangepland. Onder de kop: "Zandverstuivingen, de Emmerdennen zijn van 1824" verscheen het volgende artikel:

"Ter voldoening aan UHEgs besluit van den 12 november jl. no.15 betreffende rapport omtrend de zandverstuivingen heb ik de eer op art.2 en 3 van het reglement der zandverstuivingen bij dezen te berigten dat de aanwezige zandkuilen, gaten en kleine zanden, in deze gemeente ter verdere verspreiding zijn beplagt, zoals men ook met de grote zandverstuivingen tot demping door bepoting en zaien van denne zaad bereids heeft begonnen, zijnde er dit voorjaar wederom dertig ponden van dat zaad gezaaijd en met berken bepotingen bij afdelingen omgeven."

"Het reglement op de zandverstuivingen is van 6 augustus 1823. Zooals uit bovengenoemd schrijven blijkt, moesten de grootte successievelijk worden beboscht, hetzij door de eigenaars of op hun kosten door de gemeente. De grootste verstuiving was het Emmer zand, toebehoorende aan de Markgenooten van Emmen en Westenesch, die volgens het door ons medegedeelde schrijven van den heer Willinge aan de Provinciale Commissie van Landbouw dd 12 maart 1824 hadden verklaard de beteugeling dier groote verstuivingen zelf te willen doen. En daar in het hier boven gepubliceerde schrijven gemeld wordt dat w e d e r o m 30 pond dennenzaad is uitgezaaid, kunnen we als wel zeker aannemen dat het ontstaan van de Emmerdennen op 1824 is te stellen."

1890: Op 15 mei 1890 meldde de Emmer Courant de waarschijnlijk eerste bosbrand: "Hedenmiddag om ongeveer half vijf ontstond er midden in het dennenbosch, ten oosten van ons dorp, brand, die bij meer wind zeer gevaarlijk had kunnen worden. Zoodra zich het gerucht in het dorp verspreidde, werd het "boerboren" geblazen, op welk sein zich tal van lieden naar de plaats des onheils begaven. Eerst nadat het vuur ongeveer 1,5 hectare bosch had vernield, mocht men er in slagen de vlammen te stuiten; een gedeelte klein hout verbrandde geheel, terwijl een ander deel, meer hoogstammig bosch, zoodanig werd beschadigd, dat het waarschijnlijk moet worden gekapt. De oorzaak is onbekend."

Bronvermelding:

• G.v.d.Veen (die een deel van deze tekst oorspronkelijk heeft gepubliceerd).
• Correctie en aanvulling door H.Bos.
• Correctie door C.Reinders.
• "De Nieuwe Drentse Volksalmanak" 1906, door J.G.C.Vegter.
• "Zuidoost Drenthe op weg naar een nieuwe toekomst deel III" door H.T.Buiskool.
• Gids "In en om de Gemeente Emmen". Uitgave Vereeniging tot bevordering van het Vreemdelingen verkeer in Emmen omstreeks 1935-1940.
• Emmer Courant 19 januari 1890.
• Emmer Courant 15 mei 1890.
• Emmer Courant 3 juli 1890.
• Emmer Courant 19 januari 1909.
• Emmer Courant 21 juli 1914.
• Emmer Courant 1 februari 1935.
• Een publicatie van de gemeente Emmen van februari 1969.
• "Geschiedenis van Emmen en Zuidoost Drenthe" onder redactie van Drs.M.A.W.Gerding, Mr.P.Brood, Prof.Dr.P.Kooij, Dr.G.Groenhuis, G.de Leeuw, Drs.A.N.Witter in opdracht van het gemeentebestuur van Emmen.
• Onder de naam "Bruino" begin jaren 70 gepubliceerde historische artikelen over Emmen in het Emmer Weekblad.
• "Emmen en Zuidoost Drenthe" een geografische monografie door J.Visscher. Uitgave Kemink en zoon N.V. te Utrecht. (p.77)
• Kroniek, september 2001. Uitgave Historische Vereniging Zuidoost Drenthe. Artikel van W.Visscher en T.van Wieren Bosklopper.
• Drentse Courant van 18 april 2000.
• Artikel van W.Alferink in "Oes Kamnet".
• "Geïllustreerde plaatsbeschrijving gemeente Emmen".
• Wijziging door H.Jansen.
• Foto's:
  • Archief gemeente Emmen
  • E.Hof
  • C.Reinders
  • R.Boelens
  • J.Withaar
  • S.Hoek Beugeling
  • Gemeentekracht 1976

Wie helpt?