dot Home - start
dot Historie
dot Emmen centrum
dot Wijken buurten straten
dot Cultuur
dot Straatnamen

dot Gemeente archief
De historie van Emmen in woord en beeld

Logo Historisch Emmen

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

blauwe lijn
dot Laatst gewijzigd dot Over deze site dot Sitemap dot E-mail dot

Emmermeer: Omhoog


Inleiding: Omhoog

Emmermeer is één van de oudste grootschalige woonwijken van Emmen. Voordat de wijk werd gebouwd woonden er al mensen in de "mini woonwijkjes" het Meerveld en Bargermeer.

Emmermeer werd gebouwd ten noorden van de oude dorpskern en kreeg westelijk een wijds uitzicht over de es terwijl het in het noorden en het oosten aan bossen grensde. Emmermeer moest na de Tweede Wereldoorlog in de grote woningbehoefte voorzien. Voor het eerst werden in Emmen rijtjeswoningen en flats gebouwd.

Geert Veenegeerts (1849-1927) had dit alles al in zijn dromen voorzien en vertelde iedereen die het horen wilde: "Ik heb daar vannacht veel lichtjes zien branden, daar komen vast nog wel eens duizend huizen te staan".

Vanaf eind jaren 40 werd er in Emmermeer op grote schaal gebouwd en groeide in 10 jaar uit tot een wijk met ongeveer 10.000 inwoners. Vele woningen werden verhuurd aan de talrijke werknemers van de (AKU) Enka waaraan Emmen zijn enorme groei heeft te danken.

Omstreeks de eeuwwisseling [in 2000] heeft het project Emmen Revisited de wijk in enkele jaren een compleet ander aanzien gegeven. Oude woningen die niet meer aan de maatstaven van de moderne tijd voldeden werden gesloopt en vervangen door nieuwe woningen of door flats met moderne ronde vormen en kleuren. Wat blijft is de herinnering.


Het Emmermeer: Omhoog

Foto Historisch Emmen kaart Emmermeer
Kaart van 1820-1829 met vermelding van
het Emmen(!) meer.

Foto Historisch Emmen kaart Emmermeer
Kaart van Pijnacker uit 1634.
Het Bargermeer werd als Emmermeer vermeld.

Tot ongeveer 1857 lag op de plaats van de wijk "een meer" van ongeveer 40 hectare. Over dit meer is echter bitter weinig bekend. Er werd zelfs gedacht dat dit Emmermeer nooit heeft bestaan omdat het Bargermeer op de kaart van Pijnacker uit 1634 staat aangegeven als Emmen meer.

Het Emmermeer lag ongeveer in het gebied tussen de tegenwoordige Haddersstraat, Walstraat, Meerstraat en Warmeerweg en lag in een laagte tussen enkele hoge gebieden.

  • In het westen lag de hooggelegen es, ongeveer 26 meter boven N.A.P.
  • In het oosten lag de Wolfsbergen, een rug met een zandverstuiving, 24 meter boven N.A.P.
  • In het noorden lag het Emmerveld, 25 meter boven N.A.P.

Het meer zelf lag ongeveer 20 meter boven N.A.P. en was vrij ondiep. Zo ondiep zelfs dat de boeren van Emmen er hun schapen niet in konden wassen. Daarvoor weken ze uit naar het zandmeertje in de Emmerdennen of de gracht van de Emmerschans. Het Emmermeer was eigenlijk niet eens een echt meer, maar eerder een soort ven. Het meer was niet altijd even groot. Na een nat voorjaar, gevolgd door een regenachtige zomer was het meer groter dan tijdens een droog seizoen.

Een ondiep meer heette lang geleden "warmeer". De Warmeerweg heeft hieraan zijn naam te danken. Het meest noordelijk deel van de Warmeerweg is echter al honderden jaren oud. Toen het meer nog in volle glorie bestond lag daar al een vanuit het noorden komende zandweg. Dit oude zandpad liep vanaf Valthe over het Emmerveld, waar nu het Valtherbos ligt, naar Emmen. Dit pad liep helemaal langs de westelijke oever van het meer en kwam uiteindelijk uit op de huidige Flintstraat. Op oude kaarten is dit zandpad nog te zien.

Aan één van de oevers lag het zogenaamde 'Rosingdijkje', genoemd naar de familie Rosing(e), die hier in de tijd van Napoleon het alleenrecht had op de verbouw van tabak.

Tussen 1853 en 1858 werd vanuit Smilde dwars door Drenthe het Oranjekanaal gegraven. Het waterpeil van dit kanaal lag echter lager dan dat van het Emmermeer. Toen de graafwerkzaamheden Emmen bereikten liep het Emmermeer helemaal leeg. Nadat het gebied droog was komen te liggen bleef het eerst lange tijd moerassig en nat. Later werden de laagste delen, omgeving Nijkampenweg en H.Boomstraat, opgevuld met zand. Er ontstonden nieuwe landbouwpercelen, de zogenaamde kampen. Hieraan danken de 'Nijkampenweg' en 'De Nijkampen' hun naam.


De Haagsche Nieuwe Kamp: Omhoog

Foto Historisch Emmen kaart Emmermeer
Een deel van de kadastrale kaart sectie C blad 8 waarop de Haagsche Nieuwe Kamp vermeld staat. Het "lege gebied" boven is sectie C blad 5 en bevat de Schimmeres.
Nabij de knik in de Odoornerweg (rechts bovenaan) ligt tegenwoordig de rotonde waarop de Valterzandweg uitkomt.

Foto Historisch Emmen hunebed Emmermeer
Hunebed D41 met op de achtergrond
de Haagsche Nieuwe Kamp.
Hier werden flats gebouwd die tussen de
Varenkamp en Odoornerweg kwamen te staan.
Foto: G. van der Veen.

Foto Historisch Emmen Emmermeer
Haagjesweg 1981
Dat Emmermeer in een laagte ligt was in de jaren '60, '70 en '80 goed te constateren. Na een fikse regenbui stonden veel straten blank. In de winter van 1947 stonden veel weilanden in Emmermeer onder water zodat het gebied opnieuw in een meer leek te zijn veranderd. Toen het begon te vriezen kon men schaatsen vanaf ongeveer het noordelijke deel van de Warmeerweg tot bijna het zuidelijke deel van de Meerstraat!
Foto: G. van der Veen.

Voor 1900 werd het noordwestelijke deel van Emmermeer ‘De Haagsche Nieuwe Kamp’ genoemd. Het bestond uit onvruchtbare grond waar veel heide groeide. De Haagsche Nieuwe Kamp omvatte het gebied tussen de (voormalige) Haagjesweg, Meerstraat, Valtherzandweg en Odoornerweg. De gronden aan de Odoornerweg, waar in 1894 het woonwagencentrum De Ark ontstond, hoorde daar ook nog bij.

In het drooggevallen gebied, dat de naam Emmermeer behield, kwam al in de vorige eeuw een patroon van zandwegen te liggen. De Meerstraat, de Walstraat, de Haagjesweg, de Nijkampenweg en de Warmeerweg ontstonden.

De kadastrale kaart omstreeks 1880 geeft nog geen woningen aan. Pas na 1900 kwamen de eerste pioniers in simpele optrekjes wonen.

Omstreeks 1920 werden in het drooggevallen gebied door de woningbouwcorporaties verhuurbare woningen gebouwd. Men noemde dit gemeentewoningen die aan de (later benoemde) Warmeerweg, Nijkampenweg en Valtherzandweg kwamen te staan.

Er waren in Emmen aanvankelijk zeven bouwcorporaties die in 1922 ondergebracht werden in één nieuwe gemeentelijke stichting met de naam 'Emmer Centrale Woningbouw' (ECW). In 1958 veranderde deze naam in 'Emmer Centraal Woningbeheer' vervolgens in 'Woningstichting ECW', 'Wooncom' en tegenwoordig 'Lefier'.

Langs de oude zandpaden in het gebied Emmermeer verschenen voor de Tweede Wereldoorlog steeds meer woningen. Er ontstond zelfs een buurtvereniging met de naam Emmermeer. Voor de goede orde: er was nog steeds geen sprake van een woonwijk Emmermeer.

Bakker Gerrit Hartman uit Weerdinge voorzag de mensen van brood en ventte dit nog met kar en paard uit bij zijn klanten. Over Gerrit Hartman gaat de volgende anekdote:

Toen hij op zeker moment een auto kocht kon hij kennelijk nog niet goed autorijden. Hij kreeg de auto op zijn erf maar toen hij de volgende dag de auto wilde starten schokte de auto nogal. Dat gebeurde bij elke startpoging. De motor sloeg echter niet aan. Goede raad was niet duur. Hartman, niet voor een gat te vangen, trommelde zijn gezinsleden bij elkaar die samen moesten proberen om de auto tegen te houden. Buurtbewoners wisten later te vertellen dat de auto nog gewoon in de versnelling stond.

Of bovenstaande op waarheid berust zal nooit duidelijk worden. Wel is bekend dat op 20 juni 1949 het kenteken D19455 op zijn naam kwam te staan.

Hunebed D41 aan de Odoornerweg: Omhoog

Hunebed D41 ligt aan de Odoornerweg even voorbij de Sluisvierweg. Het is ontdekt op 19 april 1809 in de Franse tijd. Een onbekend gebleven persoon was op zoek naar stenen. Dit werd veel gedaan want gevonden stenen (die verkocht werden) vormden een mooie bijverdienste. Deze stenenzoeker, ook wel een stenenprikker genoemd, stootte op een kleine heuvel op een groot aantal enorme stenen. Nieuwsgierig geworden besloot bij de zaak verder te onderzoeken. Hij groef verder en ontdekte zo het hunebed. Hij besloot om van bovenaf een gat in het hunebed te maken om zo in het graf te kunnen komen. Eenmaal in het hunebed doorwoelde bij de bodem die uit twee lagen bestond. Een laag geel zand met daarop veel steengruis en daaroverheen een ruw gelegde keienvloer. Door het gegraaf van de stenenprikker was het voor de archeologen, die drie dagen later kwamen, erg moeilijk om de vloer van het hunebed te onderzoeken. Er was al te veel vernield.

De "echte" onderzoekers van het graf, onder leiding van J.Hofstede, waren veel voorzichtiger dan de stenenzoeker. Heel behoedzaam werd de heuvel die toen nog over het hunebed lag verwijderd. Hierbij ontdekten ze, dat er in deze heuvel enorm veel grote stenen in de grond zaten. De bouwers van het hunebed hebben dat waarschijnlijk gedaan, omdat ze bang waren dat het zand van de dekheuvel anders zou wegwaaien. Vervolgens verschoven de onderzoekers m.b.v. hefbomen één van de dekstenen opzij waarop ze in het graf konden komen. Ze zagen dat de ontdekker van het hunebed de hele bodem doorgewoeld had met een schop en een punthaak. Ze besloten om met de handen de hele vloer uiterst voorzichtig te doorzoeken. Hun inspanningen werden beloond. In de vloer vonden ze 14-15 urnen die helaas allemaal in stukken lagen. Ook werden er drie nog ongeschonden rode kruikjes en een vuurstenen beitel gevonden. Onderzoekers denken dat het hunebed, in tegenstelling tot vele andere, maar één keer gebruikt is.

Even ten westen van dit kleine hunebedje vond men nog een heuvel. Ook deze werd onderzocht. Men vond er, zoals de onderzoekers dat in 1809 noemden, een langwerpig vierkant. Deze bestond uit grote keien en was 1,25 meter hoog. Men vermoedt dat dit de resten waren van een brandheuvel. Op een brandheuvel werden de lichamen van overledenen gecremeerd. Tegenwoordig weet men dat deze brandheuvel los moeten worden zien van het hunebed, maar in 1809 dacht men er nog anders over.

Het hunebed is bijzonder omdat dit het eerste hunebed was waar landmeters aan te pas kwamen die het hunebed helemaal opmaten. Dit had men bij andere hunebedden nog niet gedaan. Er zou zelfs een uiterst volledig opgravingverslag van bestaan. Bijzonder is eveneens dat Lodewijk Napoleon op de hoogte werd gebracht van de vondst van het hunebed.


De eerste woningen: Omhoog

Foto Historisch Emmen Emmermeer
Op het droog gevallen Emmermeer "komen vast nog wel eens duizend huizen te staan"
Foto: archief gemeente Emmen

Foto Historisch Emmen Emmermeer
De eerste lichtjes brandden rond 1920 in de gemeentewoningen
Foto: archief gemeente Emmen

Lang voordat er plannen waren voor de woonwijk zei de heer Veenegeerts, woonachtig aan de Veenegeertsweg in Emmen: "Ik heb daar vannacht veel lichtjes zien branden, daar komen vast nog wel eens duizend huizen te staan".

Omstreeks 1920 werden er in het gebied Emmermeer woningen gebouwd die werden verhuurd. Men noemde dit de gemeentewoningen. Deze stonden o.a. aan de Warmeerweg, de Nijkampenweg en de Valtherzandweg. Van een nieuwbouwwijk was toen nog geen sprake, daaraan werd zelfs nog niet gedacht. Niet alleen in het gebied Emmermeer werden nieuwe woningen gezet, maar vooral ook in de veenkoloniën. Er waren in Emmen aanvankelijk zeven bouwcorporaties! In 1922 besloten de gemeente Emmen en het Rijk deze onder te brengen in één nieuwe gemeentelijke stichting met de naam 'Emmer Centrale Woningbouw' (ECW). In 1958 veranderde deze naam in 'Emmer Centraal Woningbeheer' en nog later in 'Woningstichting ECW'. Nu heet deze stichting 'Wooncom'.

Langs de oude zandpaden in het gebied Emmermeer verschenen voor de Tweede Wereldoorlog steeds meer woningen. Er ontstond zelfs een buurtvereniging, met de naam Emmermeer. Voor de goede orde: er was nog steeds geen sprake van een woonwijk Emmermeer.

Bakker Hartmann uit Weerdinge voorzag de mensen van brood. Bakker Hartmann ventte nog met kar en paard. Hartmann kocht later een auto, maar kon kennelijk nog niet goed autorijden. Hij kreeg de auto op zijn erf maar toen hij de volgende dag de auto wilde starten schokte de auto nogal. Dat gebeurde bij elke startpoging. De motor sloeg echter niet aan. Goede raad was niet duur. Hartmann, niet voor een gat te vangen, trommelde zijn gezinsleden bij elkaar die samen moesten proberen om de auto tegen te houden. Buurtbewoners wisten later te vertellen dat de auto nog in de versnelling stond.


De eerste winkeltjes: Romkes: Omhoog

Foto gevraagd. Contact met familie gevraagd.
Wie helpt?

Al voordat de woonwijk werd gebouwd waren er wel al enkele kleine winkeltjes zoals het winkeltje van Alida Romkes aan de Odoornerweg. Zij was weduwe van de heer Romkes, die te vroeg stierf door een ziekte. Zij huwde later de jongere Klaas Hendriks. Het winkeltje bestond al ver voor de Tweede Wereldoorlog. Romkes dreef in de twintiger jaren, op de plaats waar de bekende garage Misker staat, een kwekerij met veel glastuinbouw. De kwekerij en tuinderij vormden na zijn overlijden een troosteloze aanblik door het vele gebroken glas. Alida  begon er een winkeltje in grutterswaren en snoep. Ze werd door haar beste klantenkring, veelal bewoners van het nabijgelegen woonwagenkamp, altijd juffrouw (H)Eerlijkheid genoemd. Ze was geen Drentse en sprak altijd Nederlands.

De eerste winkeltjes: Buter: Omhoog

Foto gevraagd. Contact met familie gevraagd.
Wie helpt?

Aan de Warmeerweg - Haddersstraat stond het snoep en galanteriewinkeltje van Hendrik Buter. Het was "een echte Sparwinkel" en een verzamelplaats voor scholieren die uit het Valtherbos aan kwamen fietsen. Hier namen zij nog wat snoepgoed tot zich, om hun rit naar school in het centrum van Emmen te vervolgen.

Buter was in Emmen vooral bekend als werknemer van het Noorder Dierenpark waar hij o.a. olifanten enige kunstjes leerde zoals mondharmonica blazen. Het publiek was ondanks het a - muzikale enthousiast, zeker toen de olifant ook nog eens met de pet (lees slurf) rondging en de ontvangen fooien in de zak van Buter deponeerde. In de jaren '40-'45, toen bijna overal gebrek aan was, maakte Buter borstels van heidetakjes. Die ventte hij langs de deuren uit. De vraag bleek groot te zijn, want Buter kreeg hulp bij het maken van de borstels. Zelfs winkels gaven hem opdrachten tot hem maken van borstels. Om in bestaan te kunnen voorzien maakt hij na de Tweede Wereldoorlog ook nog andere artikelen.


De eerste winkeltjes: Kleefman: Omhoog

Foto Historisch Emmen Emmermeer
De eerste groenten en fruitwinkel van Kleefman.
Op de foto: Lammert zijn vader Gerrit, moeder en zus Zwaantje Kleefman. Lammert, Jan en Zwaantje zetten het bedrijf in het nieuwe complex voort.
Foto: G.van der Veen.

Foto Historisch Emmen Emmermeer
Het winkelcomplex aan het eind van de Warmeerweg.
Foto: archief gemeente Emmen

Aan de Warmeerweg dreef Lammert Kleefman een groentewinkel. Later vestigde hij zich in een "winkelcomplex" waarin tevens de sigarettenwinkel Boelens, de vismaterialen winkel Blauw en kapper Zip Otter zaten. Otter knipte in die tijd nog zonder model. Dat was in die tijd heel gewoon. Alles gewoon recht toe recht aan. Kleefman woonde boven de winkel en moest voor de klanten altijd naar benden komen. De jeugd maakte daar gebruik van door, ook in die tijd al, de zakken illegaal te vullen. Hij verkocht niet altijd "eerste klas waar" maar men kwam toch graag naar zijn winkel omdat je vreselijk met hem kon lachen. Al was het om zijn kromme benen.

Na de Tweede Wereldoorlog: Omhoog

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde er veel in Emmen.

De AKU kwam en veranderde Emmen in een industriestad. Er zouden nog vele fabrieken volgen. Voor de mensen die in Emmen kwamen wonen en werken moesten woningen worden gebouwd. Besloten werd om deze woningen te bouwen in het gebied Emmermeer waar tientallen jaren eerder her en der eenvoudige gemeentewoningen waren gebouwd.

De gemeente kocht voor deze woningen stukken grond aan voor 45 cent per vierkante meter. Deze grondprijs vond men in de jaren '40 overigens erg duur. Een aantal gemeenteraadsleden had daar wat moeite mee en stelde hierover vragen. De heer Roelof Zegering Hadders maakte toen de opmerking, dat die grondprijs in de toekomst wellicht verdrievoudigd zou worden en dat de prijs dus redelijk was. Daarop werd schamper gelachen. Niemand had ook maar enig vermoeden dat de grondprijs nog eens veel meer dan drie keer zo duur zou worden. Inmiddels weet men beter.

Emmermeer kaart-1960
Kaart van Emmermeer anno 1960.

Emmermeer was in de jaren vijftig voor veel Nederlandse architecten en stedenbouwkundigen een interessante woonwijk. Er werden verschillende projecten uitgevoerd waarbij experimenten met woningen en woonbuurten niet werden geschuwd. De wijk kreeg een open en groen karakter. De veelal kleine complexen werden ontworpen door meerdere landelijk bekende architecten met als uitgangspunt een aantal woonexperimenten. Er werden voornamelijk huurwoningen gebouwd (woningwetwoningen) met drie of vier slaapkamers.

De eerste woningen werden gebouwd aan de Harm Boomstraat. Al vrij snel gevolgd door de Van der Scheerstraat en de Lesturgeonstraat. Daarna volgde het grote plan "Aireydorp" dat er heel anders uit kwam te zien dan de omgeving Boomstraat of Lesturgeonstraat. Juist deze manier van werken heeft de woonwijk Emmermeer een geheel eigen karakter gegeven.

In Emmermeer verrezen aan de Meerstraat en Warmeerweg de eerste flats van Emmen.

Emmermeer is een wijk die gaandeweg 'ontstond' en die niet als één geheel achter een tekentafel is ontworpen. Voortdurend werd er stukje bij beetje ontworpen en gebouwd. Vooraf is er nooit een compleet plan ingediend. Dat is de grote charme van Emmermeer.


Emmen Revisited: Omhoog

Een groot deel van de woningen in deze buurt werd voor het jaar 2000 afgebroken en een aantal stond op de nominatie om na het jaar 2000 te worden afgebroken. Ook de flats aan de Warmeerweg ontkwamen niet aan de slopershamer. Veel goedkope huurwoningen verdwenen daarmee. Er veranderde veel in tien jaar.

De gemeente Emmen en Wooncom hebben hun grote plannen onder de naam Emmen Revisited waargemaakt.

Niet elke bewoner stond daar vierkant achter, maar als alles bleef zoals het was zou de wijk verpauperen, de woningen verouderen en niet meer voldoen aan de eisen van de tijd. En het mag gezegd en geschreven worden, het is mooi geworden.


Herinneringen: Omhoog

Begin jaren 60, de tijd van zanger Trinie Lopez, werden in Emmermeer regelmatig wedstrijdjes wielrennen gehouden tussen jongeren, waarvan enkele namen nog bekend zijn zoals: Geert Schutrups, Jan Lassche en Willem Luchenbroers. Het parcours ging via de Kniphorststraat, waar een grote witte verfstreep dwars over de weg was geverfd, de Warmeerweg, de Valtherlaan en via de Schuilingstraat weer terug naar de Kniphorststraat. Dit alles kon in die tijd nog want verkeer was er nauwelijks.

Midden jaren '60 deden jongeren in de buurt van Panstraat en Lesturgeonstraat hetzelfde met rolschaatsen. Geen skeelers, maar rolschaatsen met vaak nog metalen wieltjes die vreselijk herrie maakten. Zowel sprint als lange baan, alles kwam aan beurt. En men was altijd iemand, favoriet waren Ard en Keesie. Een ander veel voorkomend spelletje was smokkelaartje spelen.

Ook zijn er herinneringen aan de omgeving School 10. Daar stonden een aantal woonwagens waar mensen woonden die in de nieuwe wijk Emmermeer te werk waren gesteld om alvast een aantal garageboxen te plaatsen aan de Valtherlaan. Natuurlijk net op de plaats waar de plaatselijke jeugd hun boomhutten hadden gebouwd.

Ook toen bestond er al een "strijd" tussen scholen en verenigingen. De Warmeerweg was bijvoorbeeld een "beruchte" grens tussen "rivaliserende" jongeren van School 10 en School 9 of de Elout van Soeterwoude school. Het was de grens van "tuig" en "goed". Hoorde je bij School 10 dan was het gewoon "onmogelijk" om lid te worden van bijvoorbeeld de buurtvereniging "Het Keerpunt".


Boeken: Omhoog

De volgende boeken zijn bij Historisch Emmen bekend:

Titel Emmen groeit!
Ondertitel Veranderingsprocessen in de sociale woning in Emmen.
Architectuur, stedenbouw, volkshuisvesting en herstructurering in vijftig jaar tijd over de wijken Emmermeer, Angelslo, Emmerhout en Bargeres.
Auteur Anne Marie Nannen
Uitgever Van Gorcum BV Assen Jaar 2000 ISBN 90.232.3664.5
Titel Emmermeer
Ondertitel -
Auteur Gerrit Griemink
Uitgever Uitgeverij Drenthe Jaar 2011 ISBN 978.90.75115.63.5

Aanvullingen? Geef ze door:


Bronvermelding: Omhoog

  • Gemeente Emmen.
  • G.v.d.Veen.
  • Aanvulling en correctie H.Bos.
  • Aanvulling mevrouw Van Wieren-Bosklopper.
  • Aanvulling R.Hofkamp.
 

Wie helpt? Omhoog

Klik hier om een e-mail aan Historisch Emmen te versturen Historisch Emmen zoekt altijd naar informatie.
Foto's, kranten, artikelen, advertenties, knipsels, stambomen, genealogie, alles is welkom.
Na digitalisering ontvangt u alles retour.
Help mee Historisch Emmen beter en vollediger te maken.