dot Home - start
dot Historie
dot Emmen centrum
dot Wijken buurten straten
dot Buitendorpen
dot Cultuur

dot Gemeente archief
dot Verenigingen
dot Wie helpt?

dot English Deutsch Français Español dot
De historie van Emmen in woord en beeld Informatie en berichten

dot Bestellen boek Angelslo
dot Bestellen boek Octopus
dot Scouting Hunengroep na 1945

Zaterdag 25 september 2010
presentatie over de website
Historisch Emmen.
Plaats: bibliotheek Emmen.
Aanvang: 14.30.

Logo Historisch Emmen

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

blauwe lijn
dot Laatst gewijzigd dot Gastenboek dot Enquête dot Over deze site dot Sitemap dot E-mail dot


Emmermeer: Weerdingerstraat - Exportslachterij Drenthina Omhoog


Londense biggen Omhoog

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Londense biggen

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Londense biggen

Tussen de Weerdingerstraat en de NOLS spoorlijn, parallel aan de Hunenbaan stond ooit de Exportslachterij Drenthina. Deze slachterij behoorde tot een coöperatie van vier slachterijen waarvan de andere drie stonden in Hoogeveen, Meppel en Coevorden.

De naam exportslachterij geeft al aan dat de geslachte varkens werden geëxporteerd. In de Drentse Encyclopedie staat het volgende over deze vleesverwerkende en exporterende markt:

Nadat Duitsland en Engeland even na 1890 hun grenzen sloten voor de invoer van levende, vette varkens - toen een belangrijk exportproduct van de boeren op de zandgronden - bood het mesten van vleesvarkens voor de Engelse markt hen soelaas. Deze speciale markt vroeg een licht type varken dat werd gemest tot een levend gewicht van 45 tot 60 kg (geslacht ca. 35 kg). Vanwege hun belangrijkste bestemming, de Londense markt, werden deze varkens al snel aangeduid als "Londense biggen". Het was een vorm van mesterij die bij uitstek geschikt bleek voor het kleine boerenbedrijf van de zandgronden. Ze konden in relatief korte tijd (16 tot 20 weken) worden gemest tot het gewenste gewicht en het geld dat was geïnvesteerd in de aankoop van de 6-weekse biggen was zo snel terug verdiend.

In samenhang met deze nieuwe ontwikkeling in de varkenshouderij werden overal in de zandgebieden exportslachterijen opgericht, vaak in nauwe samenhang met het zojuist in hoofdlijnen voltooide, nationale spoorwegnet. Zo werd in Assen nabij het station in 1887 als eerste in Drenthe, de exportslachterij Thompson & Co. in bedrijf gesteld. Het vlees van de dieren die overdag waren geslacht, werd 's avonds per trein naar Vlissingen of Hoek van Holland vervoerd, vanwaar men het met de nachtboot naar Londen transporteerde, om daar dan de andere dag al op de grote vleesmarkt van Smithfield te worden verkocht. In korte tijd nam deze handelsstroom een hoge vlucht. In 1886 werd al ongeveer 4.900 ton geëxporteerd, een hoeveelheid die in 1895 al was toegenomen tot 12.500 ton en 85% van de Engelse markt voor vers varkensvlees omvatte. In 1903 bedroeg het exportvolume zelfs bijna 26.800 ton.

Het bijzondere was dat de Nederlandse varkenshouders op deze Engelse markt voor vers vlees nauwelijks concurrentie hadden. De Denen, die zich onder vergelijkbare omstandigheden ook hadden toegelegd op de varkenshouderij, produceerden de meer duurzame bacon. Op haar beurt betekende de opkomst van deze bijzondere vorm van mesterij een enorme stimulans voor de fokkerij doordat de vraag naar 6-weekse biggen sterk toenam. Het gevolg was dan ook dat de aanvoer van die biggen op de Meppeler markt in enkele decennia tijd vervijfvoudigde. Tezamen met de verplaatsing van de melkverwerking van de boerderij naar de fabriek en de opkomst van de pluimveehouderij had de mesterij van Londense biggen een bijzonder stimulerend effect op de ontwikkeling van het kleine boerenbedrijf, ook in een gewest als Drenthe.

De mesterij bleef, met onderbreking van de Eerste Wereldoorlog, van groot belang tot 1926. In dat jaar sloot Engeland van de ene dag op de andere haar markt voor vers varkensvlees, hetgeen de boeren overal in de zandgebieden dwong over te stappen op de productie van baconvarkens.


Exportslachterij Drenthina Omhoog

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
Links de Exportslachterij.
Rechts De Bendien.

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
Links de Exportslachterij.
In het midden de Hunenbaan.
Geheel achteraan rechts staat reeds de "huishoudschool" aan de Dennenlaan.
Vooraan rechts kwam een tankstation te staan.

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
Vroege werkgelegenheid bij de Exportslachterij.
Een personeelsfoto uit 1916.

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
W.Walthuis.

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
Rechts de uitbeenderij.

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis

Het gebouw waarin de slachterij zich vestigde, werd gebouwd in 1905 naar een ontwerp van architect Rigt Kliphuis.

De exportslachterij in Emmen is gesticht op 24 maart 1910. Eén van de werknemers was Wopke Krijns Walthuis wiens vader, Krijn Klazes Walthuis, een exportslachterij in Akkrum, Friesland, dreef. Van werknemer werd Walthuis huurder:

De Emmer Courant van 4 mei 1926: "De vergadering der Exportslachterij op 29 april in't logement Kooiker, was slecht bezocht. Slechts 25 personen waren aanwezig. Als leider trad op de heer H.Haasken van Weerdinge. Mededeeling werd gedaan, dat de slachterij was verhuurd aan de heeren W.Walthuis en G.Grootjans."

Tijdens deze vergadering zei de heer H.Wielens dat te weinig leden zich hadden opgegeven om een nieuwe coöperatie te beginnen. De voorlopige commissie stelde voor: "om te vormen een vereeniging tot instandhouding der gebouwen der slachterij". Tot lid van deze vereniging kon men toetreden door een aandeel in te nemen en de overeenkomst te tekenen. De prijs der aandelen werd bepaald op f 10,-. Tot het definitieve bestuur werden gekozen: H.Haasken, R.Hadders, E.Horring, A.Huizing en H.Schirring.

De Emmer Courant van oktober 1926: "Naar wij vernemen loopt met 1 januari 1927 de huur af van de gebouwen der exportslachterij alhier, welke van de coöperatie van dien naam in liquidatie door een combinatie van een aantal landbouwers in deze omtrek is aangekocht, en zal de tegenwoordige huurder, de heer W.Walthuis, deze niet opnieuw inhuren. De gesloten export op Engeland schijnt hieraan niet vreemd te zijn. Vele kleine landbouwers ondervinden mede van deze maatregel den terugslag, zoodat het te wenschen ware, dat Engeland spoedig zijn grenzen weer opende."

De op de export gerichte slachterij ondervond problemen omdat Engeland in 1924 de grenzen sloot voor Nederlands vlees. Het jaar 1924 kende een natte en koude zomer, tegenvallende oogsten en daarnaast ook nog eens een uitbraak mond- en klauwzeer.

De Emmer Courant van november 1926: "De tegenwoordige eigenaren van de Coöp. Exportslachterij hebben de gebouwen thans in huur bij den heer W.Walthuis met ingang van 1 januari a.s. voor den tijd van één jaar verhuurd aan den heer G.Grootjans te Westenesch."

De Emmer Courant vervolgde in december 1926 met de kop: "Coöp Exportslachterij Drenthina te Emmen in liquidatie. De aanslag kan nog tot 1 januari a.s. worden voldaan ten kantore van de Groninger Bank te Emmen. Na genoemden datum komen de kosten van invordering voor rekening van betrokkenen."

De laatste directeur was A.Muiderman die daarna aan de Wilhelminastraat een kruidenierswinkel begon. Wopke Krijns Walthuis begon een vee en vleeshandel op de hoek van de Weerdingerstraat en Polenstraat.

De Emmer Courant in januari 1932: "Naar wij vernemen zal de voormalige exportslachterij aan de Weerdingerstraat eerlang waarschijnlijk weder een bestemming krijgen. De heer Oldenbeuving te Nieuw Weerdinge heeft aan het gemeentebestuur verzocht het gebouw te mogen huren, om er de verwerking van vleeschproducten te kunnen uitoefenen. Een en andermaal hebben wij intusschen de vraag hooren stellen of de gemeente nog niet rijp is voor de stichting van een abattoir. Bij de overweging kan natuurlijk ook het gebouw aan de Weerdingerstraat in het geding komen, doch in hoeverre daarmee rekening wordt gehouden weten we niet."

Voor 1938 deed het gebouw dienst als opslagplaats van gemeentewerken.

In 1938 nam de Vleeskeuringsdienst (inclusief een centrale slachtplaats) zijn intrek in gebouw. Intern was het gebouw diverse malen aangepast. Het gebouw van de keuringsdienst was "doelmatig" maar vertoonde duidelijk de kenmerken dat het niet voor het doel van keuringsdienst was neergezet. De buitenzijde bleef vrijwel onaangepast.

Eén van de bijgebouwen van het oorspronkelijke complex werd ingericht als nood slachtplaats. In de jaren dertig vonden hier noodslachtingen plaats. Dan werden er briefjes aan de bomen gehangen met de mededeling dat er op een bepaalde tijd goedkoop vlees (het zogenaamde vrijbankvlees) te koop was. Dit geschiedde onder toezicht van een keurmeester. Het vlees wat niet vertrouwd was werd er keurig afgesneden. Deze nood slachthal werd afgebroken om er een deel van de Bendien te kunnen bouwen.

Eén van de directeuren was de heer B.H.Kessens.

Eind 1956 stond het voortbestaan van de vleeskeuringsdienst op de wip. De Bendien had bij de bouw van haar fabriek bedongen dat het omstreeks deze tijd ook zou kunnen beschikken over het perceel waarop de voormalige Exportslachterij stond. Omdat de Bendien deze grond dringend nodig was zou het zeker van het verworven recht gebruik maken.

Er waren inmiddels plannen ontwikkeld voor een ander onderkomen maar deze werden tot dan te groot geacht door de bevoegde instanties. De plannen behelsden een openbaar slachthuis dat gebaseerd was op 100.000 inwoners voor de gemeente Emmen. Dit aantal dacht men binnen 25 jaar te kunnen bereiken. De instanties waren het er unaniem over eens dat er een abattoir moest komen, men verschilde over de grootte ervan.

Op de plaats van de Exportslachterij en Bendien kwam in 19xx het gebouw van de Topografische Dienst te staan.


Wopke Krijns Walthuis Omhoog

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
Wobke Krijns Walthuis.

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
Catharina Brongers en zoon Krien.

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
Wobke Walthuis en zoon Jaap.

Wobke Krijns Walthuis, oprichter van de Exportslachterij in Emmen, was een zoon van de slager Krijn Klazes Walthuis, geboren te Akkrum en Jeltje Nicolai, geboren te Leeuwarden. Krijn Klazes Walthuis had reeds een slachterij in Akkrum. Uit dit huwelijk kwamen xx kinderen voort, waaronder zoon Wopke Krijns.

Wopke Krijns Walthuis (1884-1952) geboren te Utingeradeel, huwde in 1916 te Onstwedde met Catharina Brongers (1891-19xx), geboren te Onstwedde. Zij was een dochter van Jacob Brongers en Annechien Rubingh.

Wopke gaf bij dit huwelijk op slager van beroep te zijn, op zijn overlijdensakte wordt als beroep vleeshandelaar vermeld.

Uit het huwelijk van Wopke en Catharina kwamen xx kinderen voort, waaronder:

  • Krien
  • Jaap

Zoon Jaap voelde meer voor reparatie en verkoop van auto's als voor verkoop van vleesproducten. Hij dreef de bekende garage Walthuis aan de Weden en werd een uiterst deskundig verzamelaar van allerhande zaken op gebied van transport.


Vee en vleeshandel Omhoog

Foto Historisch Emmen Exportslachterij Walthuis
De vee en vleeshandel op de hoek van de Weerdingerstraat en de Polenstraat

De vee en vleeshandel Walthuis was min of meer een voortzetting van de Exportslachterij Drenthina.

De gebouwen stonden op de hoek van de Weerdingerstraat en de Polenstraat. Deze werden gebouwd door aannemer Daanje van het Noordeind. Hier werden ongeveer 40-50 varkens per dag geslacht. Dit alles gebeurde handmatig door ongeveer twintig arbeiders, machines bestonden er nog niet voor.

Op deze plaats werd in opdracht van een projectontwikkelaar een uit drie verdiepingen bestaand woonwinkelcomplex gebouwd. Op de begane grond kwamen winkels, er boven kwamen de woningen van de ondernemers.


Bronvermelding: Omhoog

  • Gerrie van der Veen (die een deel van deze tekst oorspronkelijk heeft gepubliceerd).
  • J.Walthuis.
  • Correctie december 2009 door E.van Dijken.
  • Uitgave uit 19?? van "In en rond Emmen" door de VVV.
  • Emmer Courant 1905 (datum onbekend).
  • Emmer Courant 27 juli 1926.
  • Emmer Courant oktober 1926.
  • Emmer Courant november 1926.
  • Emmer Courant december 1926.
  • Emmer Courant januari 1932.
  • Drentse Courant 23 september 2000.
  • "De centrale slachtplaats van Emmen op de wip", onbekende uitgave. Collectie Brands.
  • Foto's:
    • Archief gemeente Emmen.
    • J.Walthuis.
    • R.Boelens.
    • E.Hof.
    • H.Reinders.
    • G.v.d.Veen.
    • A.Pool.
    • J.Grimme.

Nedstat Basic - Free web site statistics

Wie helpt? Omhoog

Klik hier om een e-mail aan Historisch Emmen te versturen Historisch Emmen zoekt altijd naar informatie.
Foto's, kranten, artikelen, advertenties, knipsels, stambomen, genealogie, alles is welkom.
Na digitalisering ontvangt u alles retour.
Help mee Historisch Emmen beter en vollediger te maken.