|
Emmerschans:
|
|
|
|
|
|
Kadastraal:
|
|
|
|
Emmerschans is sinds de jaren '70 een officieel een wijk van Emmen. Tot aan de jaren '70 was
Emmerschans echter een geheel zelfstandig dorp.
In de omgeving stonden rond 1900 al plaggenhutten. Een opgegraven stenen bijl bewijst echter dat er 4500 jaar
geleden ter plaatse al menselijk leven is geweest. Nog iets ouder zijn De Bladspits en Het Keilmesser die in
1990/1991 door R.Trip gevonden zijn nabij Emmerschans. Deze vondsten zijn 35.000 en 50.000 jaar oud.
|
|
|
Scheper Bunskoek:
|
|
|
De schepershut nabij de Emmerschans.
December 1930.
December 1930.
|
Tafereel op het hoogveen bij Emmerschans. Boven de schepershut nabij de Emmerschans.
Hier woonde mogelijk ook één of meer generaties Bunskoek, waarvan bekend
is dat telgen uit dit geslacht ook in Weerdinge als scheper bekend stonden. Op
de webpagina Weerdinge een overzicht van dit geslacht.
Steeds zeldzamer worden de oude kudden. De foto's ervan krijgen historische waarde als
beelden uit een verdwijnend volksleven. We bewaren graag, wat er nog leeft en wijden er daarom
hier de volle aandacht aan.
Eenzaam trekt door wind en regen
Over velden zonder wegen
Trouw de kudde voort
Alles ligt hier grauw verlaten
Uit de kudde klinkt soms 't blaten
Dat maar nauw de stilte stoort. Zie de wolken hooger stuwen
Voel de winterwind eens duwen
Hij is meester over 't veen
Hier, waar wij des zomers zaten
Gaat dit leger nu gelaten
Elken triesten morgen heen.
Steeds zeldzamer wordt dus ook de eens zoo algemeene en populaire figuur van de Drentsche
hei: de rustige, zwijgende herder. Scheper Bunskoek op 't veld te Emmerschans wou wel even
poseeren met zijn mooie "siep" en het is aangenaam, zoo'n kalme verschijning, die van
grote stilte houdt, te ontmoeten.
Dik geduffeld, warm gedast
Wordt hij door geen kou verrast
Op het veen van Emmerschans
En zijn siephond, waaksch en wakker
Geeft als goed vertrouwde makker
Aan geen schaap tot dwalen kans. Bunskoek kent hier elk getijde
Zomer, winter, barsch of blijde
Hij trekt breiende voorbij
En hij ziet hoe 't veen vermindert
Geeft het hem vreugde? Of het hem hindert?
Voor cultuurland wijkt de hei.
|
|
|
Emmerschans jaar tot jaar:
|
|
|
|
| Jaar |
Gebeurtenis |
| 1593 |
Graaf Willem Lodewijk maakte
zijn vermaarde tocht vanuit Emmen over het veen naar Roswinkel om zich
in Boertange te verschansen. Toen deze Willem Lodewijk in 1593 naar
Roswinkel trok, legde hij vermoedelijk gelijkertijd de Emmerschans aan. |
| 1700 |
Er moet al een verbinding zijn
van Emmen naar de Roswinkeler Maten, het tegenwoordige Matenpad. |
| 1850 |
Aanleg van de Emmerdennen. |
| 1902 |
Eerste vaste bewoning op Emmerschans. |
| 1907 |
Aanleg van een stenen voet/fietspad
Emmerschans - Emmererf op het bovenveen. |
| 1910 |
- Boeren met ossen ploegden heidevelden om voor
verdere aanplant van de "Emmerdennen".
- Deze Emmerdennen gingen over naar Staatsbosbeheer.
|
| 1917 |
Veenbranden tussen Emmerschans en Valthermond. |
| 1918 |
Willem Zandbergen bouwde op het
veen aan de Schansstraat een plaggenhut. |
| 1923 |
Oprichting van de zondagschool
in de schuur van "boer" Kremer. |
| 1925 |
De familie J.H.Schepers kwam naar Emmerschans en opende een
kruidenierszaak. Rondom de kruidenierszaak stonden her en der nog enkele plaggenhutten.
De winkel was bereikbaar via een zandpad. |
| 1926 |
Bouw van het buurthuis aan de Boslaan.
|
| 1927 |
Bouw van de openbare school aan de Boslaan. |
| 1928 |
Onder moeilijke omstandigheden
startte de familie Franken het "Hoenderpark De Hondsrug" aan de
Emmerhoutstraat. Burgemeester Bouma en de firma Van der Sluis verleenden
de jaren erna steun aan dit bedrijf welke volgens een artikel in "De
Pluimveehouder" van 21 juni 1940 zou uitgroeien tot "een der
beste in ons land". |
| 1929 |
De bekende filmer Joris Ivens maakte filmopnamen van
"Klein Rusland". De opnamen zijn waarschijnlijk verloren gegaan. |
| 1930 |
De weg van Emmen via
Emmerschans naar Emmererf werd geheel bestraat. |
| 1931 |
- aansluiting op het elektriciteitsnet.
- het Haantjebak meertje werd door werklozen opgeknapt.
|
| 1935 |
Bakker H.Schoemaker opende een
bakkerszaak aan de Boslaan. Dit werd later bloemenhuis "de Tobbe". |
| 1936 |
A.E.van Giffen onderzocht de Emmerschans. |
| 1938 |
Rond dit jaar kwam de familie
B.Schoenmakers van Barger Oosterveld naar Emmerschans en nam het café
aan de Boslaan over. Tegenwoordig zit hier een snackbar die menigeen
kent onder de naam "Marian". |
| 1939 |
Aan de Randweg werden de eerste gemeentewoningen gebouwd. |
| 1940 |
Het hoenderbedrijf De Hondsrug
bestond 12 jaar. Er stonden toen een twintigtal hokken (12 foktoomhokken
en 7 grote bedrijfshokken, waar elk 200 hennen in konden) op een
oppervlakte van 4 HA. waar Burgemeester Bouma opende het
kippen fokbedrijf van Fokken. |
| 1941 |
Turfcoke bedrijf "Emmerhout" opgericht. |
| 1945 |
De voetbalvereniging Emmerschans
opgericht. Als clubhuis diende het café van Schoenmakers aan de Boslaan. |
| 1946 |
G.Schepers opende op de plaats van de
voormalige kruidenierszaak een garagebedrijf. Hier zou later garage A.Schulte komen
die de alom bekende auto's van het merk DAF (33, 44 en 55) onderhield. Schulte
verhuurde ook vele kamers in dit pand. Anno 2002 zat hier de Welzorg. |
| 1948 |
- J.Middelveld dreef een transportbedrijf aan de Boslaan
- De bouw van de uit karton opgetrokken noodkerk, met
kartonnen altaar, een kartonnen biechtstoel en een kartonnen sacristie zal met
drie weken in gebruik worden genomen, aldus "De Tijd" van 14 februari
1948. Deze kerk werd door de parochianen van de St.Franciscus parochie
opgetrokken in de landbouwschuur van H.H.Kocks.
|
| 1949 |
Willem Zandbergen verhuist naar
de Fortweg vanwege vervening van de omgeving Schansstraat. |
| 1952 |
- huurstaking van huurders aan de Randweg.
- op 6 november werd de RK Franciscus kerk geopend.
|
| 1955 |
- bewoners van de Randweg legden
zelf een fietspad aan met sintels die beschikbaar waren gesteld door de
gemeente Emmen.
- metershoge sneeuwhopen lagen tot aan het dak van de
familie H.Strating aan de Emmerhoutstraat.
|
| 1960 |
Bouw van woningen type Flip aan
de Bolwerk, Weergang en Korte Vest. |
| 1961 |
Het zangkoor Emmerschans werd opgericht. |
| 1962 |
- Opening nieuwe dorpshuis naast de openbare lagere school.
- Afbraak van de houten landbouwschuur van H.H.Kocks aan de
huidige Rondweg waarin van 1948 tot 1953 de RK kerk gevestigd was. De houten
schuur moest wijken voor de aanleg van de "nieuwe" Rondweg.
Daar waar de Schansstraat op de Rondweg uitkomt staat nu een
herdenkingsteken in de vorm van een grote kei met opschrift
"Een Godshuis in een plaatijzeren schuur. Bouwpastoor
Th.G.M.Jacobs + 04-10-1954". De steen werd onthuld door burgemeester
H.A.Beusekamp.
Will Couweleers, woonachtig in Bellingham (USA) stuurde
Historisch Emmen een e-mail dat H.H.Kocks (Oom Harm) de jongere broer was van
zijn opa, G.H.(Gradus) Kocks. De noodkerk was mogelijk omdat de 2 broers
samenwerkten. Gradus had een grotere schuur en deelde die met zijn broer. Ze
werkten veel samen op hun boerderijen. Will heeft in de 60er jaren in beide
schuren gespeeld.
- In de Emmer Courant van 22 oktober staat een bericht dat Emmerschans
"een groot deel van Drenthe van zand voorziet". Per jaar
werd er 70-80.000m3 scherp zand gewonnen. De grootste zandzuigbedrijven waren
de Gebr.Van der Leest en de NV Zandzuigbedrijf Emmen.
|
| 1969 |
De familie Schepers opende een Kroon zelfbedieningszaak aan
de Lange Vest. Anno 2002 zat hier kapperszaak "Ina's haarmode" en boden de
woningen onderdak aan jongeren. |
| 1970 |
Oprichting van de volleybalvereniging Salvo. |
| 1973 |
Sluiting van de RK Maria school. |
| 1974 |
De puinhopen van de Maria school aan de Schanswal werden
verbouwd tot onderkomen voor de jeugd. De opening vond plaats in januari 1975. |
| 1977 |
- Emmerschans bestaat 75 jaar.
- Gedenksteen aan de Rondweg onthuld.
|
| 1980 |
In februari staat de sneeuw wederom metershoog in de straten. |
| 1983 |
Op 2 mei sloeg de bliksem in, in de woning van G.Schepers aan de
Emmerhoutstraat. Er volgde een brand, schade f 150.000,-. |
| 1984 |
Opening van het nieuwe
dorpshuis aan de Boslaan. |
| 1987 |
IJzel in maart 1987 trof niet
alleen Emmerschans maar het gehele noorden. |
| 1991 |
Sluiting en afbraak van het dorpshuis. |
| 1992 |
Sluiting van de openbare lagere
school De Spreng aan de Dwinger. |
| 1999 |
Brand legde op 26 juni het
ribhouse "Crossroad" in de as. |
| 2002 |
Emmerschans bestaat 100 jaar. |
|
|
|
Het buurthuis:
|
|
|
|
Een buurthuis in een kleine gemeenschap is onontbeerlijk. Helaas heeft het oude buurthuis het loodje moeten leggen in
(en door) de moderne tijd. Het oude buurthuis werd opgericht door de vereniging "Opbouw Drenthe". Oorspronkelijk werden
er (huishoudelijke) cursussen gegeven.
Omstreeks 1935 vestigde zich er het Instituut voor Jeugdontwikkeling. In 1943 werd er een kleuterschool achter
gebouwd.
In 1962 verdween het houten buurthuis van de Stichting Opbouw Drenthe om plaats te maken voor
een nieuw dorpshuis. Alle plannen waren volgens de Emmer Courant van 18 april 1962 in kannen en
kruiken maar moesten de mannen van Emmerschans wel zelf het grondwerk verrichten om de fundering
te kunnen leggen. Een nieuw dorpshuis betekende een goed geoutilleerd gymnastieklokaal, een
comfortabele vergaderruimte en een toneelzaal. De ongeveer driehonderd gezinnen van Emmerschans
brachten zelf f 2.600,- gulden op. Een bedrag dat boven de raming lag en waardoor een verloting
overbodig werd.
De stichtingskosten waren begroot op f 82.000,- voor het gebouw en f 15.000,- voor het
gymnastieklokaal. Dankzij subsidies van de gemeente Emmen, Het Rijk en De Provincie kwam het
geld er. Ook de gemeenschappelijke kerken deden met 1500,- gulden een behoorlijke duit in het
zakje.
Het nieuwe dorpshuis werd door de aannemer Jeuring uit Emmen opgetrokken uit hout volgens een
systeem van De Groot's Houtbouw uit Vroomshoop.
Ook dit dorpshuis met gymnastieklokaal is inmiddels afgebroken
omdat het niet meer aan de hygiënische voorwaarden van deze tijd voldeed.
Van 1965 tot 1970 leidde de heer D.R.Pruiksma een zondagsschool in het buurthuis. Bijgaande foto is genomen in 1968.
Wie kent de namen?
|
|
|
De St.Franciscusparochie:
|
|
|
V.l.n.r. burgemeester Beusekamp
en de heer en mevrouw Kocks.
|
"In het tweede jaar na de oorlog, toen het Vaderland elke vakman en elke steen nodig had
voor de opbouw van zijn verwoeste steden, bouwden op de rand van het Drentse veen de Parochianen
van Emmerschans zelf hun kerk van karton." aldus de achterkant van de ansichtkaart links.
Bij de kruising van de Schansstraat en de Rondweg in Emmerschans onthulde burgemeester drs.
H.A.Beusekamp op 29 juli 1977 een gedenkteken. Het monumentje geeft de plaats aan, waar de parochianen
van de Sint Franciscusparochie met veel enthousiasme en gemeenschapszin de eerste rooms-katholieke kerk
van het dorp bouwden. De kerk, geheel van karton en opgetrokken in de graanschuur van landbouwer H.H.Kocks,
deed van 1948 tot 1953 trouwe dienst.
Toen de raad ten behoeve van de aanleg van de Rondweg op 25 maart 1968 besloot van de heer Kocks
tien hectare grond met opstallen, waaronder de graanschuur, aan te kopen, vroeg deze of de gemeente na
voltooiing van de werkzaamheden de plek, waar de nieuwe parochie ontstond, op de een of andere wijze
wilde markeren. "Er is een tijd overheen gegaan, maar nu is het moment daarvoor aangebroken", zei
burgemeester Beusekamp tijdens een bijeenkomst op het raadhuis, waarvoor het echtpaar Kocks met enkele
familieleden, deken C.Martron, leden van het bestuur van de Sint Franciscusparochie (die tevens Emmerhout omvat),
en "meester" C.M.Veldhuizen, destijds de rechterhand van de in 1954 overleden bouwpastoor Th.G.M.Jacobs, waren
uitgenodigd. "Een heel bijzondere en unieke zaak", noemde de burgemeester de bouw van een eigen kerk door de
parochianen van Emmerschans. "Mede, omdat de parochianen na hun zware arbeid in het veen elke avond kwamen
opdraven om de kerk letterlijk in elkaar te timmeren".
Tot de heer en mevrouw Kocks, die vele herinneringen aan de kerk hebben bewaard en die uit een schat aan
anekdotes over het reilen en zeilen ervan kunnen putten, zei hij: "U verleende niet alleen gastvrijheid, maar
daarnaast vervulde u verschillende functies. Zo trad u, meneer Kocks, als koster op. En u, mevrouw, luidde
de klok, zorgde voor bloemen en deed nog een heleboel meer". Na de onthulling van het gedenkteken - een grote
zwerfkei met een gedenkplaat - en de overdracht aan het bestuur van de Sint Franciscusparochie dankten
achtereenvolgens de heer Kocks en voorzitter F.Hampsink van het kerkbestuur in een kort toespraakje het
gemeentebestuur.
De heer Kocks herinnerde eraan, dat hij het verzoek van pastoor Jacobs om zijn graanschuur tijdelijk als
onderkomen voor een kerk beschikbaar te willen stellen, aarzelend had ingewilligd. Hij meende de schuur voor
de uitoefening van zijn landbouwbedrijf niet te kunnen missen. Maar toen hij het verzoek op de keper had
beschouwd, antwoordde hij de bouwpastoor, dat hij moeilijk kon weigeren, als "ons Lieve Heer" bij hem
wilde wonen: "Die hebben we allemaal nodig", aldus de heer Kocks.
|
|
|
Broken Circle and Spiral Hill:
|
|
|
|
De Emmer Courant van april 1933: "Naar wij vernemen zal de nieuwe beton steen fabriek te
Emmerschans aanstaande dinsdag officieel geopend worden, in tegenwoordigheid van architecten en
andere belangstellenden."
Door de ligging op de hoge zandpartij van de Hondsrug leek het een logische
zet, dat door de heren van Bergen, Wessemius en Van der Leest in 1933 een cement
zandsteenfabriek werd opgericht. Helaas was het het product te duur ten opzichte
van kalkzandsteen. Daardoor hield het zich later vooral bezig met het opgraven
van scherpzand zoals er meerdere waren. Van der Leest dreef naast het zand en
grindbedrijf aan de Emmerhoutstraat een transportbedrijf aan de Boslaan. Dit
transportbedrijf zat hier tot 1990.
De gebroeders de Boer hebben een zeer groot gebied bijna geheel afgegraven. In een deel van
deze zandafgraving werd 's zomers veel gezwommen. Het was één der eerste plaatsen in Emmen waar
"topless" zonnen werd toegestaan. Wereldberoemd is het natuurkunstwerk (land art project) van de
Amerikaan Robert Smithson, Broken Circle and Spiral Hill. Dit werk welke hij in 1971 tijdens
"Sonsbeek buiten de perken" creëerde. In de volksmond werd het zwemparadijs, dat nu
helaas voor publiek afgesloten is, de gebroken cirkel genoemd. Een prachtig initiatief om er
een recreatiecentrum van te maken is helaas (nog) niet verwezenlijkt kunnen worden.
|
|
|
Bronvermelding:
|
|
- "100 jaar Emmerschans" door Klaas Blok. Uitgave Boon te Groningen. ISBN 90-75913-34-6.
Het boek is niet meer verkrijgbaar.
- "Zuidoost Drenthe op weg naar een nieuwe toekomst III" door H.T.Buiskool.
- Onbekend artikel over scheper Bunskoek, collectie R.Boelens
- Emmer Courant april 1933
- Emmer Courant 6 mei 1961
- Emmer Courant 18 april 1962
- Emmer Courant 6 oktober 1962
- Emmer Courant 31 juli 1936, artikel van Prof.Dr.A.E.van Giffen.
- "Waar eens boekweit bloeide" door J.J.Brands
- Tekening schans: Ministerie van oorlog Litt.E no 11
- Scriptie J.Haan
- Aanvulling Bart FM Droog
- Foto's:
- D.Pruiksma
- K.Blok
- G.van Erkelens
- Gemeentekrant april 1977
- R.Boelens
|
|
Home - start
