Emmerschans

Emmerschans:

Kadastraal
De redoute (de schans)
Het Emmerzand
Van jaar tot jaar
Het buurthuis
De St.Franciscus parochie
Broken Circle and Spiral Hill

Bronvermelding
Wie helpt?

Emmerschans is sinds de jaren '70 een officieel een wijk van Emmen. Tot aan de jaren '70 was Emmerschans echter een geheel zelfstandig dorp.

In de omgeving stonden rond 1900 al plaggenhutten. Een opgegraven stenen bijl bewijst echter dat er 4500 jaar geleden ter plaatse al menselijk leven is geweest.

Veel ouder zijn echter de Bladspits en het Keilmesser die in 1990/1991 door R.Trip gevonden zijn nabij Emmerschans. Deze vondsten zijn 35.000 en 50.000 jaar oud.

Foto Historisch Emmen Emmerschans vuurstenen keilmeseer en baldspits

Emmerschans jaar tot jaar:

Jaar	Gebeurtenis
1593	Graaf Willem Lodewijk maakte zijn vermaarde tocht vanuit Emmen over het veen naar Roswinkel.
1700	Er moet al een verbinding zijn van Emmen naar de Roswinkeler Maten, het tegenwoordige Matenpad.
1850	Aanleg van de Emmerdennen.
1902	Eerste vaste bewoning op Emmerschans.
1907	Aanleg van een stenen voet/fietspad Emmerschans - Emmererf op het bovenveen.
1910	Boeren met ossen ploegden heidevelden om voor verdere aanplant van de "Emmerdennen". Deze Emmerdennen gingen over naar Staatsbosbeheer.
1917	Veenbranden tussen Emmerschans en Valthermond.
1918	Willem Zandbergen bouwde op het veen aan de Schansstraat een plaggenhut.
1923	Oprichting van de zondagschool in de schuur van "boer" Kremer.
1925	De familie J.H.Schepers kwam naar Emmerschans en opende een kruidenierszaak. Rondom de kruidenierszaak stonden her en der nog enkele plaggenhutten. De winkel was bereikbaar via een zandpad.
1926	Bouw van het buurthuis aan de Boslaan.
1927	Bouw van de openbare school aan de Boslaan.
1928	Onder moeilijke omstandigheden startte de familie Franken het "Hoenderpark De Hondsrug" aan de Emmerhoutstraat. Burgemeester Bouma en de firma Van der Sluis verleenden de jaren erna steun aan dit bedrijf welke volgens een artikel in "De Pluimveehouder" van 21 juni 1940 zou uitgroeien tot "een der beste in ons land".
1929	De bekende filmer Joris Ivens maakte filmopnamen van "Klein Rusland". De opnamen zijn waarschijnlijk verloren gegaan.
1930	De weg van Emmen via Emmerschans naar Emmererf werd geheel bestraat.
1931	aansluiting op het elektriciteitsnet. het Haantjebak meertje werd door werklozen opgeknapt.
1935	Bakker H.Schoemaker opende een bakkerszaak aan de Boslaan. Dit werd later bloemenhuis "de Tobbe".
1936	A.E.van Giffen onderzocht de Emmerschans.
1938	Rond dit jaar kwam de familie B.Schoenmakers van Barger Oosterveld naar Emmerschans en nam het café aan de Boslaan over. Tegenwoordig zit hier een snackbar die menigeen kent onder de naam "Marian".
1939	Aan de Randweg werden de eerste gemeentewoningen gebouwd.
1940	Het hoenderbedrijf De Hondsrug bestond 12 jaar. Er stonden toen een twintigtal hokken (12 foktoomhokken en 7 grote bedrijfshokken, waar elk 200 hennen in konden) op een oppervlakte van 4 HA. waar Burgemeester Bouma opende het kippen fokbedrijf van Fokken.
1941	Turfcoke bedrijf "Emmerhout" opgericht.
1945	De voetbalvereniging Emmerschans opgericht. Als clubhuis diende het café van Schoenmakers aan de Boslaan.
1946	G.Schepers opende op de plaats van de voormalige kruidenierszaak een garagebedrijf. Hier zou later garage A.Schulte komen die de alom bekende auto's van het merk DAF (33, 44 en 55) onderhield. Schulte verhuurde ook vele kamers in dit pand. Anno 2002 zat hier de Welzorg.
1948	J.Middelveld dreef een transportbedrijf aan de Boslaan De bouw van de uit karton opgetrokken noodkerk, met kartonnen altaar, een kartonnen biechtstoel en een kartonnen sacristie zal met drie weken in gebruik worden genomen, aldus "De Tijd" van 14 februari 1948. Deze kerk werd door de parochianen van de St.Franciscus parochie opgetrokken in de landbouwschuur van H.H.Kocks.
1949	Willem Zandbergen verhuisde naar de Fortweg vanwege vervening van de omgeving Schansstraat.
1952	huurstaking van huurders aan de Randweg. op 6 november werd de RK Franciscus kerk geopend.
1955	bewoners van de Randweg legden zelf een fietspad aan met sintels die beschikbaar waren gesteld door de gemeente Emmen. metershoge sneeuwhopen lagen tot aan het dak van de familie H.Strating aan de Emmerhoutstraat.
1960	Bouw van woningen type Flip aan de Bolwerk, Weergang en Korte Vest.
1961	Het zangkoor Emmerschans werd opgericht.
1962	Opening nieuwe dorpshuis naast de openbare lagere school. Afbraak van de houten landbouwschuur van H.H.Kocks aan de huidige Rondweg waarin van 1948 tot 1953 de RK kerk gevestigd was. De houten schuur moest wijken voor de aanleg van de "nieuwe" Rondweg. Daar waar de Schansstraat op de Rondweg uitkomt staat nu een herdenkingsteken in de vorm van een grote kei met opschrift "Een Godshuis in een plaatijzeren schuur. Bouwpastoor Th.G.M.Jacobs + 04-10-1954". De steen werd onthuld door burgemeester H.A.Beusekamp. Will Couweleers, woonachtig in Bellingham (USA) stuurde Historisch Emmen een e-mail dat H.H.Kocks (Oom Harm) de jongere broer was van zijn opa, G.H.(Gradus) Kocks. De noodkerk was mogelijk omdat de 2 broers samenwerkten. Gradus had een grotere schuur en deelde die met zijn broer. Ze werkten veel samen op hun boerderijen. Will heeft in de 60er jaren in beide schuren gespeeld. In de Emmer Courant van 22 oktober staat een bericht dat Emmerschans "een groot deel van Drenthe van zand voorziet". Per jaar werd er 70-80.000m3 scherp zand gewonnen. De grootste zandzuigbedrijven waren de Gebr.Van der Leest en de NV Zandzuigbedrijf Emmen.
1969	De familie Schepers opende een Kroon zelfbedieningszaak aan de Lange Vest. Anno 2002 zat hier kapperszaak "Ina's haarmode" en boden de woningen onderdak aan jongeren.
1970	Oprichting van de volleybalvereniging Salvo.
1973	Sluiting van de RK Maria school.
1974	De puinhopen van de Maria school aan de Schanswal werden verbouwd tot onderkomen voor de jeugd. De opening vond plaats in januari 1975.
1977	Emmerschans bestond 75 jaar. Gedenksteen aan de Rondweg onthuld.
1980	In februari staat de sneeuw wederom metershoog in de straten.
1983	Op 2 mei sloeg de bliksem in, in de woning van G.Schepers aan de Emmerhoutstraat. Er volgde een brand, schade f 150.000,-.
1984	Opening van het nieuwe dorpshuis aan de Boslaan.
1987	IJzel in maart 1987 trof niet alleen Emmerschans maar het gehele noorden.
1991	Sluiting en afbraak van het dorpshuis.
1992	Sluiting van de openbare lagere school De Spreng aan de Dwinger.
1999	Brand legde op 26 juni het ribhouse "Crossroad" in de as.
2002	Emmerschans bestond 100 jaar.

Het buurthuis:

Foto Historisch Emmen Emmerschans buurthuis

Een buurthuis in een kleine gemeenschap is onontbeerlijk. Helaas heeft het oude buurthuis het loodje moeten leggen in (en door) de moderne tijd. Het oude buurthuis werd opgericht door de vereniging "Opbouw Drenthe". Oorspronkelijk werden er (huishoudelijke) cursussen gegeven.

Omstreeks 1935 vestigde zich er het Instituut voor Jeugdontwikkeling. In 1943 werd er een kleuterschool achter gebouwd.

In 1962 verdween het houten buurthuis van de Stichting Opbouw Drenthe om plaats te maken voor een nieuw dorpshuis. Alle plannen waren volgens de Emmer Courant van 18 april 1962 in kannen en kruiken maar moesten de mannen van Emmerschans wel zelf het grondwerk verrichten om de fundering te kunnen leggen. Een nieuw dorpshuis betekende een goed geoutilleerd gymnastieklokaal, een comfortabele vergaderruimte en een toneelzaal. De ongeveer driehonderd gezinnen van Emmerschans brachten zelf f 2.600,- gulden op. Een bedrag dat boven de raming lag en waardoor een verloting overbodig werd.

De stichtingskosten waren begroot op f 82.000,- voor het gebouw en f 15.000,- voor het gymnastieklokaal. Dankzij subsidies van de gemeente Emmen, Het Rijk en De Provincie kwam het geld er. Ook de gemeenschappelijke kerken deden met 1500,- gulden een behoorlijke duit in het zakje.

Het nieuwe dorpshuis werd door de aannemer Jeuring uit Emmen opgetrokken uit hout volgens een systeem van De Groot's Houtbouw uit Vroomshoop.

Ook dit dorpshuis met gymnastieklokaal is inmiddels al lang geleden afgebroken omdat het niet meer aan de hygiënische voorwaarden van deze tijd voldeed.

Van 1965 tot 1970 leidde de heer D.R.Pruiksma een zondagsschool in het buurthuis. Bijgaande foto is genomen in 1968. Wie kent de namen?

De St.Franciscusparochie:

Foto Historisch Emmen Emmerschans Sint Franciscusparochie

Foto Historisch Emmen Emmerschans Sint Franciscusparochie
V.l.n.r. burgemeester Beusekamp
en de heer en mevrouw Kocks.

"In het tweede jaar na de oorlog, toen het Vaderland elke vakman en elke steen nodig had voor de opbouw van zijn verwoeste steden, bouwden op de rand van het Drentse veen de Parochianen van Emmerschans zelf hun kerk van karton." aldus de achterkant van de ansichtkaart links.

Bij de kruising van de Schansstraat en de Rondweg in Emmerschans onthulde burgemeester drs. H.A.Beusekamp op 29 juli 1977 een gedenkteken. Het monumentje geeft de plaats aan, waar de parochianen van de Sint Franciscusparochie met veel enthousiasme en gemeenschapszin de eerste rooms-katholieke kerk van het dorp bouwden. De kerk, geheel van karton en opgetrokken in de graanschuur van landbouwer H.H.Kocks, deed van 1948 tot 1953 trouwe dienst.

Toen de raad ten behoeve van de aanleg van de Rondweg op 25 maart 1968 besloot van de heer Kocks tien hectare grond met opstallen, waaronder de graanschuur, aan te kopen, vroeg deze of de gemeente na voltooiing van de werkzaamheden de plek, waar de nieuwe parochie ontstond, op de een of andere wijze wilde markeren. "Er is een tijd overheen gegaan, maar nu is het moment daarvoor aangebroken", zei burgemeester Beusekamp tijdens een bijeenkomst op het raadhuis, waarvoor het echtpaar Kocks met enkele familieleden, deken C.Martron, leden van het bestuur van de Sint Franciscusparochie (die tevens Emmerhout omvat), en "meester" C.M.Veldhuizen, destijds de rechterhand van de in 1954 overleden bouwpastoor Th.G.M.Jacobs, waren uitgenodigd. "Een heel bijzondere en unieke zaak", noemde de burgemeester de bouw van een eigen kerk door de parochianen van Emmerschans. "Mede, omdat de parochianen na hun zware arbeid in het veen elke avond kwamen opdraven om de kerk letterlijk in elkaar te timmeren".

Tot de heer en mevrouw Kocks, die vele herinneringen aan de kerk hebben bewaard en die uit een schat aan anekdotes over het reilen en zeilen ervan kunnen putten, zei hij: "U verleende niet alleen gastvrijheid, maar daarnaast vervulde u verschillende functies. Zo trad u, meneer Kocks, als koster op. En u, mevrouw, luidde de klok, zorgde voor bloemen en deed nog een heleboel meer". Na de onthulling van het gedenkteken - een grote zwerfkei met een gedenkplaat - en de overdracht aan het bestuur van de Sint Franciscusparochie dankten achtereenvolgens de heer Kocks en voorzitter F.Hampsink van het kerkbestuur in een kort toespraakje het gemeentebestuur.

De heer Kocks herinnerde eraan, dat hij het verzoek van pastoor Jacobs om zijn graanschuur tijdelijk als onderkomen voor een kerk beschikbaar te willen stellen, aarzelend had ingewilligd. Hij meende de schuur voor de uitoefening van zijn landbouwbedrijf niet te kunnen missen. Maar toen hij het verzoek op de keper had beschouwd, antwoordde hij de bouwpastoor, dat hij moeilijk kon weigeren, als "ons Lieve Heer" bij hem wilde wonen: "Die hebben we allemaal nodig", aldus de heer Kocks.

Broken Circle and Spiral Hill:

Foto Historisch Emmen Emmerschans Broken Circle Spiral Hill

De Emmer Courant van april 1933: "Naar wij vernemen zal de nieuwe beton steen fabriek te Emmerschans aanstaande dinsdag officieel geopend worden, in tegenwoordigheid van architecten en andere belangstellenden."

Door de ligging op de hoge zandpartij van de Hondsrug leek het een logische zet, dat door de heren van Bergen, Wessemius en Van der Leest in 1933 een cement zandsteenfabriek werd opgericht. Helaas was het het product te duur ten opzichte van kalkzandsteen. Daardoor hield het zich later vooral bezig met het opgraven van scherpzand zoals er meerdere waren. Van der Leest dreef naast het zand en grindbedrijf aan de Emmerhoutstraat een transportbedrijf aan de Boslaan. Dit transportbedrijf zat hier tot 1990.

De gebroeders de Boer hebben een zeer groot gebied bijna geheel afgegraven. In een deel van deze zandafgraving werd 's zomers veel gezwommen. Het was één der eerste plaatsen in Emmen waar "topless" zonnen werd toegestaan. Wereldberoemd is het natuurkunstwerk (land art project) van de Amerikaan Robert Smithson, Broken Circle and Spiral Hill. Dit werk welke hij in 1971 tijdens "Sonsbeek buiten de perken" creëerde. In de volksmond werd het zwemparadijs, dat nu helaas voor publiek afgesloten is, de gebroken cirkel genoemd. Een prachtig initiatief om er een recreatiecentrum van te maken is helaas (nog) niet verwezenlijkt kunnen worden.

Bronvermelding:

"100 jaar Emmerschans" door Klaas Blok. Uitgave Boon te Groningen. ISBN 90-75913-34-6. Het boek is niet meer verkrijgbaar.
Emmer Courant april 1933-
Emmer Courant 18 april 1962-
Emmer Courant 6 oktober 1962
Emmer Courant 31 juli 1936, artikel van Prof.Dr.A.E.van Giffen.
"Waar eens boekweit bloeide" door J.J.Brands.
Aanvulling Bart FM Droog
Foto's:
- D.R.Pruiksma.
- K.Blok.
- G.van Erkelens.
- Gemeentekrant april 1977.
- R.Boelens.