|
Noordeind:
|
|
|
|
Beweeg u muis horizontaal over uw monitor en zie hoe het Noordeind in tijd veranderde.
|
|
|
|
Inleiding:
|
|
|
|
Eén van de oudste delen van Emmen is (was) het Noordeind. Hoe oud het Noordeind
is, is niet precies te zeggen, maar amateur historicus Gerrie v.d.Veen gaat er van uit dat
het ongeveer ontstaan zal zijn in de zevende eeuw.
Uit opgravingen is gebleken dat men in
de 2e, 3e, 4e, 5e en 6e eeuw aan de rand van de huidige es woonde, tegen het Noordeind aan.
Sporen uit de 7e, 8e en 9e eeuw zijn niet gevonden. Die liggen waarschijnlijk onder het
huidige Noorderplein en omgeving en kunnen niet meer gevonden worden. Alles was en is daar
nu immers bebouwd?
Voorts zegt ook de ligging van de begin 9e eeuw gebouwde "grote kerk"
iets. Op oude kaarten is te zien dat die buiten het oude centrum ligt. In Drenthe lagen de kerken
van bijvoorbeeld Sleen en Zweeloo ook buiten de oude kern. Ook is bekend dat vanaf
de 9e en 10e eeuw de dorpjes in Drenthe een "vaste" plaats kregen en niet meer door het
landschap "zwierven".
Veel mensen beseffen het misschien niet, maar de plaats Emmen bestond tot zo'n honderd
jaar geleden, alleen maar uit het Noordeind en haar eeuwenoude boerderijen. Het gebied ten
zuiden van de Nederlands Hervormde kerk in het centrum, waar zich later langzamerhand de
middenstand begon te ontwikkelen, is bijvoorbeeld pas in het begin van de 20e eeuw ontstaan.
Van het Noordeind is door de vooruitgang helaas bitter weinig, eigenlijk niets, over. Alleen
aan de Langgrafweg is nog iets van vroegere jaren te herkennen. De boerderijen aldaar
zijn gerenoveerd, maar de oude bomen en een oude schuur staan er nog steeds en hier
en daar ligt nog een "kinderkopje".
Van de jaren '50 en '60 zijn veel foto's bewaard gebleven en een aantal oud
bewoners kon hun verhaal nog met veel enthousiasme aan Historisch Emmen vertellen. In deze
jaren waren tussen de boerderijen al huizen, winkels en bedrijfjes aanwezig. Met de realisatie
van de Frieslandweg en later de Hondsrugweg ("de parallelweg over de es") hield het oude
Noordeind op te bestaan. Het huidige Noorderplein vormt ongeveer het middelpunt van dit
oudste deel van Emmen waar vroeger de alom bekende paardenmarkt werd gehouden.
Historisch Emmen vat het hele gebied als één geheel
samen onder de noemer "Noordeind", los van de enige echte straat met dezelfde naam.
In een besluit van 8 april 1925 heeft de raad op verzoek van de "Handelsvereeniging alhier"
voor het eerst namen gegeven aan straten en wegen in het dorp Emmen. Bij de uitvoering van
dit besluit bleek het voor de praktijk echter noodzakelijk de begin en eindpunten hiervan
nauwkeurig vast te leggen en tevens enkele aanvullende straatbenamingen op te nemen. Dit
werd in de openbare vergadering van 30 augustus 1928 vastgelegd.
- Noordeind:
"Vanaf de zuidgrens van perceel sectie C no 6194 (I.Jakobs Hzn) tot de noordelijke
grens van perceel sectie C no 2663 (bewoner H.Albers, eigenaar J.Schirring)."
In een raadsbesluit van 2 maart 1936 werd het oude Noordeind gesplitst in Noorderstraat en Noordeind:
- Noorderstraat:
"De straat Noordeind zal voortaan worden genoemd Noorderstraat. De omschrijving
daarvan zal luiden: Vanaf de zuidzijde van het kadastraal perceel sectie C no 6194
(I Jacobs Hzn) tot de noordelijke grens van het kadastraal perceel sectie C no 4522
(hotel J.van Dalen)."
- Noordeind:
"Vanaf de noordzijde van het kadastraal perceel sectie C no 4522 (hotel J.van Dalen) tot
de zuidzijde van het kadastraal perceel sectie C no 5172 (Luchien Strating)."
Na het perceel van Luchien Strating begon de Odoornerweg.
|
|
|
Hanebietershoek:
|
|
|
|
Over het Noordeind is nog vrij weinig gepubliceerd. Het oude Noordeind zag er voor de jaren
vijftig ongeveer uit zoals Westenesch
er tegenwoordig nog uitziet. Boerderijen van soms meer dan honderd jaar oud, omringd
door schitterende oude bomen. Dit alles ademde rust uit. Hoewel het er niet altijd rustig
was! De mensen woonden er vrij dicht op elkaar en burenruzies kwamen er ook echt wel voor.
Een deel van het Noordeind dat bekend stond om z'n burenruzies werd daarom ook wel
Hanebietershoek genoemd. Het waren toen echter ruzies die gauw weer vergeten waren, want
men had elkaar hard nodig en men hielp elkaar ook daadwerkelijk en graag.
Men gebruikte in die tijd vaak bijnamen. Er was "His zien Gert" en "Jeuden Jet"
en ook woonde er "Stom Jansie". Z'n bijnaam geeft het al aan, hij kon niet spreken. Schoenen
maken kon hij echter als de beste. Hans Kuipers, zoals z'n echte naam was, woonde samen
met zijn broers Harm en Berend, in een van de oudste huizen (en dat waren er
vele) die er in dit gebied stonden, ongeveer daar waar nu de Frieslandroute op de Hondsrugweg
uit komt. Harm was de knecht van boer Aikes. Berend was eigenaar van een beer
(mannelijk varken). Eens kwam een boer met zijn varken naar deze beer. Nadat het dier zijn plicht
had gedaan, wist het te ontsnappen. Berend die graag een borreltje lustte, trachtte de beer te vangen.
Hij had echter iets teveel van dit kostbare vocht gedronken. Het lukte Berend dan ook
niet om het beest te pakken te krijgen. Integendeel! De beer ving Berend. Deze hing
scheldend en tierend over de rug van het beest. Dit alles natuurlijk onder grote hilariteit
van de toeschouwers. Dergelijke taferelen doen zich aan het Noordeind niet meer voor.
De boeren op het Noordeind verbouwden veel vlas. Dit legden
ze te drogen op de z.g.n. 'koale hopen'. Dit was het gebied waar nu de Stationsstraat ligt.
Het was een kleine zandverstuiving. De Kolhoopstraat dankt hieraan zijn naam.
|
|
|
De buurtbewoners van 1945:
|
|
|
|
Ter ere van de eerste Koninginnedag na de bevrijding in 1945 werd door de
bewoners van het Noordeind een boog opgericht. De bewoners van het Noordeind
poseerden voor deze boog. Ontwerper van deze boog was J.Daanje. Aan de
festiviteiten was een prijsvraag verbonden. Deze boog kreeg de 1A prijs. Geert
Bos, de voorzitter van de buurtvereniging, schreef in een voordracht op het
buurtfeest:
"De bevrijders aan de overkant,
brachten hier de Koningin weer in 't land.
En haar verjaardag was een feest,
Zoals er in jaren niet was geweest."
De foto is gemaakt nabij de boerderij van Jan IJken (links van boog) en
Rieksie(n) Boer (rechts van de boog). De mensen op de foto stonden verder van
de boog af dan de foto doet vermoeden.
|
|
|
achteraan v.l.n.r.:
Geert Alberts, Ebel Martens, Berend Horring, Geert Harms, J.Daanje,
H.T.Buiskool, J.Rossing, G.Bos, Luchien Tewis, Jan Alberts, Jan Schirring,
Albert Wierts, Jo Kuipers.
midden v.l.n.r.:
Jan IJken, Harmke Bos, Winnie de Jong, Trientje Wiggers, Linie Naber,
Jantje IJken, Grietje Gravers, Willemtje Wierts, Aaltje Naber, Jan Alberts,
Jan Horring, Albert Tewis, Willem Wiggers.
vooraan v.l.n.r.:
Gerrit Bos, Annie Alberts, Gerdina Schirring, Geesje Naber, Gees Aikes,
Harmke Rossing, xxx Horring wie helpt?, Lammie Schirring,
Roelof IJken, Arent Naber.
|
|
|
|
Bronvermelding:
|
|
- Gerrie van der Veen (die een deel van deze tekst oorspronkelijk in meerdere artikelen heeft gepubliceerd)
- Onder het pseudoniem "Bruino" gepubliceerde artikelen in het Emmer Weekblad begin jaren '70.
- Raadsbesluiten van 30 augustus 1928 en 2 maart 1936.
- G.Harms, H.Rossing en H.Bos
- Foto:
|
|
Home - start
