Geïnteresseerd in historie?
Wordt ook lid van de
Historische Vereniging
Zuidoost Drenthe.
Aanmelden >>

HE gaat nog even door:
Lees meer >>

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

Westenesch:

• Inleiding
• Prehistorie
• Geschiedenis
• Oranjekanaal
•  
• Westenesschersteeg
• Stelmaker Meertens
• Wapen van Emmen
• Molen "De Huisvrouw"
• Graanfabriek - melkfabriek
•  
• bewonerskaart 1832-1880

• Beroepen rond 1650
• Bezittingen in 1654
• Grondschattingen
• Westenesch haardsteden
• Westenesch kohier bewoning
• Westenesch kohier vaste goederen
• Westenesch bewoners
•  
• Boeken
•  
• Historische Vereniging (niet bekend)
•  
• Bronvermelding
• Wie helpt?

Inleiding:

Prehistorie:

Hunebed D42

Hunebed D44

Geschiedenis:

Een andere oorkonde uit 1362 spreekt van het "Westenessche land". In 1426 werd er gesproken over "de buurtschap Westenesch". Waarschijnlijk woonden de eerste bewoners van Westenesch rondom de grote brink aan de huidige Westenesscherstraat.

In het verslag van een in 1564 gehouden goorspraak, wordt geschreven over een zekere "Jan Wekinge toe Westenessche" die veen gehuurd zou hebben van Henrick Nijenhuis.

Het latere Westenesch was oorspronkelijk een filiaaldorp van Emmen. Westenesch is ontstaan doordat bewoners van Emmen zo rond de dertiende eeuw een stuk land in gebruik namen ten westen van de Emmer es. Na de negende eeuw gebeurde het vaker dat een aantal bewoners van een dorp even buiten hun woonplaats gingen wonen. Zo is ook Zuidbarge ontstaan als filiaaldorp van Noordbarge en Roswinkel als filiaaldorp van Weerdinge. Westenesch is echter minder oud. Het bleef geheel op Emmen aangewezen en werd minder zelfstandig dan beide andere filiaaldorpen.

Oranjekanaal:

Personeel van de betonfabriek Meijer. Uiterst links met pet is Jan Tabak. Uiterst rechts met hoed Hendrik Meijer.

Dankzij het Oranjekanaal werd Westenesch per schip bereikbaar. Middels de nieuwe waterweg kon o.a. kunstmest en stratendrek worden aangevoerd. Aardappelen werden verscheept naar o.a. Nieuw Amsterdam. Vanaf daar ging het transport verder het land in.

Rond 1941 opende betonfabriek Meijer haar deuren in Westenesch. Hierdoor werd het drukker op het Oranjekanaal, want zand, grind en cement werden toen veelal nog per schip aangevoerd. In 1942 werd er daarom een laad en loskade gebouwd. In de betonfabriek van Meijer werden vele producten gemaakt zoals gierkelders, regenbakken, beerputten, trottoirbanden, betontegels en zelfs grafkelders. De betonfabriek heeft sociaal en maatschappelijk veel betekend voor Westenesch. In 1986 werden de gebouwen en terreinen van betonfabriek Meijer verkocht. De fabriek werd verplaatst naar Veenoord.

Westenesschersteeg - straat:

De Westenesschersteeg
Geheel links is de Gereformeerde kerk aan de Vreding nog net te zien. Rechts staan een tweetal huisjes op de vroegere grond van de familie Meertens. Achteraan de molen van Hovenkamp.

De steeg werd een straat.
De pastorie, die op de linkerfoto achter het bladerdek van de bomen verscholen is, is hier zichtbaar.

In een besluit van 8 april 1925 heeft de raad op verzoek van de "Handelsvereeniging alhier" voor het eerst namen gegeven aan straten en wegen in het dorp Emmen. Bij de uitvoering van dit besluit bleek het voor de praktijk echter noodzakelijk de begin en eindpunten hiervan nauwkeurig vast te leggen en tevens enkele aanvullende straatbenamingen op te nemen. Dit werd in de openbare vergadering van 30 augustus 1928 vastgelegd:

• Westenesccherstraat: (noot: in het originele besluit staat Westenesccherstraat geschreven)
  "Vanaf de oostelijke grens van perceel sectie C no 5802 5941 (Gfam.Meertens) tot de grensscheiding tusschen de dorpen Emmen en Westenesch; sectie C no 760, een punt gelegen in het verlengde van de westgrens van genoemd perceel in de Westenes(s)cherstraat." (noot: in het originele besluit staat de (s) er als correctie half boven)

Aan beide kanten van de steeg lag een wal begroeid met hulst, sleedoorn, braam en kamperfolie. Deze wallen kwamen goed van pas bij de veedrift, doch in de wintermaanden zorgden ze voor overlast omdat de sneeuw er in gemakkelijk tussen bleef liggen. Alle boeren moesten er bij sneeuwval aan te pas komen om de weg naar Emmen vrij te houden. In 1925 is de oude keienbestrating vervangen door asfalt. De wallen met begroeiing door bermen met perenbomen.

Graanfabriek - melkfabriek:

De oudst bekende foto van de fabriek te Westenesch.

Lange tijd was onbekend welke fabriek op de foto was afgebeeld. Het blijkt de "Stoom korenmaalderij" aan de Westenesscherstraat te zijn die kennelijk was gevestigd in het achterste gedeelte van het dubbele fabriekspand.

Gelet op het uiterlijk zou het voordien twee woningen geweest kunnen zijn.

Vooraan, in het gedeelte met dakkapel is de "Coöp. zuivelfabriek" gevestigd.

• Vooraan (met puntdak): "Stoom korenmaalderij".
• Achteraan (met dakkapel) "Coöp. zuivelfabriek".

De foto is genomen van de achterkant. Links staat de dubbele woning waar de families Hollander en Ten Brink woonden.

Achter de fabriek staat een aanbouw t.b.v. de melkventers, de ijsbereiding, de ijsstaven, etc.

Verder naar achteren de overkapping voor verschillende bestemmingen en nog verder naar achteren staat de werkplaats voor de machinist met opslagruimte.

Op beide foto's van de graansilo is bovenop het dak een opbouw zichtbaar. De opbouw was een houten hokje waarin tijdens WO II een soldaat zat, die per telefoon verbinding had met het kantoor, het wachtlokaal, beneden. Vermoedelijk had de uitkijkpost, die geplaatst werden op de hoogste daken, zicht op de grote zender op de es er tegenover. Jongelui, die in de oorlog nabij woonden, haalden bij warm weer wel eens limonadegazeuse voor de mannen. Die koste bij café Meertens een kwartje, doch bij Grootjans slechts twee dubbeltjes. Dat wisten de Duitsers niet zodat de jongelui iets konden verdienen.

Na de oorlog heeft het hokje nog dienst gedaan als bosbrandwacht.

De opbouw heeft zeer waarschijnlijk geen dienst gedaan als luchtwachtpost. Na uitvergroten van de foto  is te zien dat de opbouw van een dak is voorzien. Dit kan bevestigen dat er ten tijde van de foto geen luchtwacht in gevestigd was omdat luchtwachtposten vrij zicht op de lucht moesten hebben.

Beroepen rond 1650:

Bezittingen in 1654:

Grondschattingen:

Als gevolg van de grondschattingen werden vele bezwaarschriften ingediend bij Drost en Gedeputeerden. Ingezetenen of hele buurtschappen waren van mening, dat hun gronden of huizen veel te hoog geschat waren voor de belastingen.

Ingezetenen van Emmen en Westenesch waren van mening, dat hun landerijen en waardeel te hoog "geastimeert" (lees: vastgesteld) waren. Het land aan De Runde wilden ze verlaagd zien tot 25 car. gulden per dachwerck "ende dat ten Respecte, dat men het naulyx omme het darde ofte veerde Jaer kan winnen als synde in een seer vuill Vene gelegen, 't welcke niet dan bij groete droechten kan gebruecket worden". Alleen in droge zomers is het blijkbaar bereikbaar. "Die Ingesetenen van Suet ende Noertbargen verklaren dat sij oerdelen dat haere Wardielen nae die Wardije ende nae de hoegeste toep daervan oijt gewest sijnde bij openbaere Uitmijninge behoeren gestelt te worden op twalff hondert Caroly-gulden".Het is later op tweeduizend vastgesteld.

Uit een nog iets later bezwaarschrift van Emmen en Westenesch: "..... die kleinheit ende mede de onvruchtbaerheit van haere groenlanden, ende dat sij hebben haere marcke gescheiden in achte parten waervan een yder part naulyx Vertich dachmaet groet is. Waarvann oock een seer groot deell bestaande is uit heitland ende dorre onvruchtbaere hoechten, jae ten dele mit buschen hulten ende bulten beloepen. Item dat haer holt seer weinich is ende haere venen vuill ende onvruchtbaerheit". ".....dat haere Hoylanden doorgaens seer slecht ende onvruchtbaer sijn .....". De buurtschappen boden "eene oculare inspectie ende besichtinge ter gelegene tijd" aan H.H.Ridderschap en Eigenerfden aan. Aan de betrouwbaarheid van de gegevens valt dan ook weinig te twijfelen.

In het Drents Plakkaatboek no. 464 staat een Besluit van Ridderschap en Eigenerfden tot heffing - naast andere belastingen - van een grondschatting, gedagtekend 16 februari 1630.

• 3 volle ommeslagen
• Grontschattinge, coemende op den driehondertsten penninck.

De ommeslag was een schatting, welke van de bezaaide landerijen werd gevorderd. Volgens de Tegenwoordige Staat van Drenthe (I, blz. 89), werd van iedere mudde land, 160 vierkante roeden groot, jaarlijks in ieder paaij omslagen 3 stuivers betaald en werden er toen (in 1795 sedert enige jaren) drie zodanige paaijen uitgeschreven (11).

In de registers van 1654 komen de bedragen voor van het bezit in de dorpen. De belastingen werden kerspelgewijs geïnd. Het kerspel werd voor een bedrag aangeslagen en de inwoners moesten zelf de lasten maar verdelen. Uit aanvullende registers uit de 18e eeuw blijkt dat men niet alle bezitsveranderingen van personen heeft genoteerd, maar slechts de bezitsvermeerderingen per dorp of kerspel. Pachters betaalden 1/3 van de belasting, waarvoor hun gepachte boerderij was geschat. De eigenaar van het verpachte nam 2/3 voor zijn rekening.

" 't gehele Carspel Emmen is geestimeerd op 345836 - 6 - 8 daervan de 900e penninck ofte een paije Grontschatting d' somma van 384 - 5 - 4, zijnde alsoo ijder paije grontschatting over 't gehele carspel d'sa van 384 - 5 - 4". Voor de 300e penninck dus 3 ommeslagen per jaar.

Het aantal huizen (huisjes) in 1645 in het carspel Emmen, welke in de registers voorkomen, was als volgt:

• Emmen: 38 huizen en 1 huisje "arm". 8 huizen bestonden uit 10 gebinten of meer, Lippinge- en Hunningehoff zonder huis en nog een woeste hof, waarvan de naam niet wordt genoemd.
• Noordbarge: 22 huizen en 1 huisje "arm". 13 huizen met 10 gebinten of meer. Hovingehoff lag woest, "alleen een timmertien".
• Angelsloo: 1 huis met 11 gebinten.
• Zuidbarge: 14 huizen, waarvan 10 met minstens 10 gebinten.
• Den Oever: 1 huis met 10 gebinten.
• Westenesch: 13 huizen, waaronder 3 huizen met minstens 10 gebinten.
• Weerdinge: 12 huizen, waaronder 5 huizen met minstens 10 gebinten. Verder lag een huurhoff (domeingoed) woest. De naam ervan werd niet genoemd.

Uit aanvullende registers uit de 18e eeuw blijkt, dat er in verschillende dorpen wel nieuwe huizen zijn gebouwd, maar dat daarentegen vele oude huizen werden afgebroken. De gebinten van deze oude huizen werden bij de nieuwe bouw weer gebruikt. Ook is gebleken dat gebinten werden verkocht naar andere dorpen. Van een vermeerdering van het aantal huizen was slechts in geringe mate sprake.

Boeken:

• "Westenesch door de eeuwen heen", door 

Bronvermelding:

• "Zuidoost Drenthe op weg naar een nieuwe toekomst III" door H.T.Buiskool.
• "Toen verkeerslichten nog ontbraken" door B.J.Mensingh.
  Uitgeverij Drenthe te Beilen. ISBN 90.75115.12.1
• "Westenesch, door de eeuwen heen" door 
• "50 jaar Zuivelcoöperatie" Bond van coöperatieve zuivelfabrieken in Drenthe 1897-1947. Samengesteld door Tj.W.Boijenga, secretaris. 
• A.Huizing (OSA I-378), januari 2013.
• De heer W.F.ten Brink, januari 2013.
• Foto's:
  • Archief gemeente Emmen.

Wie helpt?