Stelmakerij - Wapen van Emmen

Westenesscherstraat, Meertens
Kadastraal Genealogie Een familiefoto Van Gieten naar Emmen Stelmaker Geert Meertens Stelmakerij wordt restaurant Perikelen met een terras	Bronvermelding Wie helpt?

Kadastraal
Kadastrale kaart van 1880 van de Westenes(s)che(r)steeg. De Vreding en Westenes(s)che(r)steeg vanaf de Kooikerskamp gezien. Tegenwoordig staat hier het politiebureau. Geheel links de gereformeerde kerk en pastorie. De twee kleine huisjes rechts stonden op grond van Jan Meertens. Het tweede huis van rechts staat ook op het kaartje.	"Het Wapen van Emmen" is de naam van het heden ten dage nog steeds bekende café restaurant op de hoek Westenesscherstraat Hondsrugweg. Op dezelfde plaats stond in 1832 al het keuterboerderijtje van de timmerman Jan Meertens (1792-1835) en zijn vrouw Annegien Jans Hoving (1797-1877). Dit boerderijtje, wat er tot ongeveer 1930-1935 heeft gestaan, is tot op heden op geen enkele oude foto terug te zien.

Genealogie
Meerten Jans (xxxx-xxxx) x Geesje Hogenesch Hindrik Meertens (1744-1805) x Albertien Jans Kroeze 7 kinderen verder niet uitgewerkt Harm Meertens (1747-1815) x Aaltien Geerts 9 kinderen niet uitgewerkt Jan Meertens timmerman (1792-1835) x Annegien Jans Hoving Aaltien Meertens (1822-1869) x Hendrik Alf(e)rink verder niet uitgewerkt Janna Meertens (1825-1827) (werd slechts 2 jaar) Jantien Meertens (1821-1901) x Wilhelm Harms verder niet uitgewerkt Geesien Meertens (1826-1846) (werd 20 jaar) Jan Meertens (1829-1847) (werd 18 jaar) Harmina Meertens (1831-1907) x Gerhard Riggelink verder niet uitgewerkt Harm Meertens (1833-1902) verder niet uitgewerkt Jan Meertens Meertens landbouwer (1836-1921) x Hend(e)rika Sanders (1846-1918) Jan ("Groot Jan" 1874-1915) (anekdote) x Jantje Belt Jan Jannes (Jans) Aaltien (1876-xxxx) x Gerrit de Groot verder niet uitgewerkt Jan ("Klein Jan" 1877-xxxx) (anekdote) x ?? Johannes (1878-1879) (werd slechts 1/2 jaar) Johannes (1880-1953) x Fenna Hindriks verder niet uitgewerkt Lambert (1883-xxxx) x Aaltje Engbers verder niet uitgewerkt Geert (1887-1937) x Willemtje Jelies Jan Meerten Meertens (Odoorn 1913-1914) Hendrik (Henk) (1917-xxxx) verder niet uitgewerkt
Familiefoto
	Foto ter gelegenheid van het huwelijk in 1914 van Lambert Meertens en Aaltje Engbers (staande in het midden) Links zittend: Albert Engbers en Klaziena Snijders (ouders bruid) Rechts zittend: Jan Meertens Meertens en Hend(e)rika Sanders (ouders bruidegom) Boven v.l.n.r. Jan de Groot, Mien Dijks, Harm Engbers, Rika Meertens, Jantina Engbers en xx Dijks. Midden v.l.n.r. Fenna Hendriks, Johannes Meertens, Aaltien Meertens, Annechien Meertens, Geertje Engbers, Kars Kuiper, de snieder, Dijks, Jan Meertens, Willemtje Jelies, Geert Meertens, Jantje Belt. Voor v.l.n.r. Rika Meertens, de wederzijds ouders, het bruidspaar. Met pet tussen de grootouders rechts is Jan de Groot. (oud postbesteller te Stadskanaal) De kleine jongetjes geheel rechts: Jan en Jans Meertens. Het bruidje op heeft nog bij haar zoon Albert aan de Sluisvierweg gewoond.

Van Gieten naar Emmen
	Van oorsprong kwam de familie Meertens uit Gieten. Het was timmerman Jan Meertens die een tak Meertens vanuit Gieten naar Emmen bracht. Op 3 mei 1820 trad hij in Emmen in het huwelijk met Anniegien (Jans) Hoving. Zij is gedoopt op 24-09-1797 te Emmen als dochter van Jan Jans Hoving en Jantien Adolphs Houwing. Zij overleed op 05-02-1877 eveneens te Emmen. Jan Meertens en zijn vrouw Annegien bewoonden een keuterboerderijtje aan het begin van de Westenesscherstraat waar het bekende restaurant "Het Wapen van Emmen" kwam te staan. Hun kleinzoon Jan Meertens (1874-1915) was door een tragische oorzaak de reden dat dit artikel geschreven kon worden. Jan Meertens (1874-1915) huwde in 1909 met de uit Exloo afkomstige Jantje Belt. Zij kregen twee kinderen: Jan en Jannes (roepnaam Jans). Allen staan op de familiefoto afgebeeld. Beide kinderen waren nog nog erg jong (Jans was 3 jaar) toen hun vader overleed. Zeven jaar na hun vader overleed ook moeder Jantje. De familie stond voor de keuze, het weeshuis of pleegouders. De familie koos voor het laatste. Jan werd verder opgevoed door zijn oom Lambert en tante Aaltje. Jans daarentegen kwam bij zijn oom Geert en tante Willemtje. En omdat Geert stelmaker was kon zijn pleegkind, de krasse 91-jarige en nog zelfstandig wonende Jans, de geschiedenis vertellen van "stelmaker Meertens". Anekdote: Van de oude Jan Meertens (1874-1915) doet nog een aardige anekdote de ronde. Meertens zou drie van zijn kinderen de naam Jan hebben gegeven. Kennelijk heeft dit bij de aangifte voor nogal wat hilariteit gezorgd. Toen Meertens zijn tweede Jan kwam aangeven sprak de ambtenaar van burgerlijke stand al tot hem dat er toch reeds een Jan was......maar toen ook nog eens een derde Jan werd aangegeven zou de verwarring bij de ambtenaar compleet zijn geweest. Waar de derde Jan vandaan is gekomen is Historisch Emmen onbekend. De twee wel bekende Jannen stonden bij de oudere Emmenaren bekend als "Groot Jan" en "Klein Jan".

Stelmaker Geert Meertens
	Geert Meertens (1887-1937) had het vak stelmaker van Jan Koster (aan het Grint, nu Wilhelminastraat) geleerd. Geert vestigde zich nog voor 1913 in Odoornerveen (Schoonoord langs het Oranjekanaal) als zelfstandig stelmaker. Dit jaartal valt af te leiden omdat hun zoon Jan Meerten Meertens (1913-1914) in Odoorn is geboren. Of er toen ook al sprake was van een concurrentiebeding is niet duidelijk. Wel dat Geert daar mogelijkheden zag vanwege de afstand tussen de daar wonende boeren en een smid. Het liep echter anders. De zaak liep niet en Geert solliciteerde bij een rijtuigenfabriek in Joure. Samen met zijn vrouw Willemtje Jelies, hun zoon Hendrik (roepnaam Henk) en pleegzoon Jans vertrok hij rond 1917 naar Friesland. Hier kreeg Geert de leiding over zo'n 25 medewerkers. Het geluk was wederom niet aan hun kant want Willemtje kreeg heimwee en het gezin keerde al na twee jaar naar Emmen terug. Hier werd hun zoon Henk geboren. Jans herinnert zich nog in Joure op school te hebben gezeten. Omdat Jans al jong in het gezin van Geert en Willemtje was opgenomen en hij ook nog twee jaar uit Emmen weg was geweest dachten velen dat Henk en Jans broers waren terwijl ze feitelijk neven waren. Henk zou later de Mulo doorlopen en aan het werk gaan bij Geert Lambers in de Hoofdstraat. Jans zou lange tijd aan werk gaan bij zijn pleegvader. Uit de nalatenschap van hun ouders Jan Meertens en Hend(e)rika Sanders ontvingen Geert en Willemtje rond 1920 een stuk grond aan de huidige Westenesscherstraat. Zij bouwden hierop een woning met werkplaats waar later "Hof en Frieling" zou komen. In dit huis hebben Geert en Willemtje veel kostgangers gehad. Uit dezelfde nalatenschap waren Geert zijn broers Lammert en Johannes in het bezit gekomen van de boerderij van hun ouders. Zij wilden de oude boerderij afbreken en op de vrijgekomen grond een nieuwe woning bouwen. Waarschijnlijk door "gebrek aan contanten" ging dat niet door. Zij hebben bijna 10 jaar in de bouwvallige boerderij gewoond terwijl de grond ook ongebruikt bleef. Ze waren boerenknecht en vertoefden ook vaak in Holland als "Hannekemaaier". Geert besloot de ouderlijke boerderij van zijn broers te kopen. Aannemer Jan van Es heeft toen (rond 1930) voor f 7000,- een nieuw pand gebouwd waarin Geert zich als stelmaker vestigde. Noot: Voor een stelmaker zijn meerdere namen zoals o.a. wagenmaker of verkort wagener (wagner) en wegener. Soms wordt daarbij slechts een belangrijk onderdeel bedoeld: de weelmaker of rademaker. De naam stelmaker zou erop wijzen dat de boeren vroeger zelf de wagens maakten, maar het gestel graag aan een vakman overlieten. Een stelmaker maakte o.a. wielen van een voertuig. Vooral op het platteland waren die wielen vaak van hout, met of zonder de ijzeren hoepels. De stelmaker en smid vulden elkaar daarbij aan. Tegenover de stelmakerij lag het bekende en vroeger kennelijk zeer romantische Pallertje. Dit Pallertje was een waterplasje waaruit water geput kon worden ten tijde van een brand. Het Pallertje had echter een tweede functie. Een stelmaker had voor uitoefenen van zijn beroep bomen nodig. Bomen die zonder nadere opslag onderhevig waren aan het rottingsproces. Door de bomen nat te houden, iets wat in het buitenland nog vaak gebeurt door sproeimachines, kan dit proces beter in de hand worden gehouden. Stelmaker Geert hield zijn bomen nat door ze in het waterplasje te laten drijven. De jeugd vond dit schitterend want zo kon je "schotsen lopen" in de zomer. Had je geluk dan kon je de kleren te drogen hangen voor het vuur in de stelmakerij........ Menig kind zal met een nat pak zijn thuisgekomen.

Stelmakerij wordt restaurant
1930, de stelmakerij in aanbouw. V.l.n.r. Geert Meertens, stelmaker caféhouder, zoon Henk Meertens, Willemtje Jelies. De stelmakerij annex café 1 jaar later. V.l.n.r. Jans Meertens, Geert Meertens, Henk Meertens, 2 meisjes personeel en Willemtje Jelies. Geheel rechts de achteringang van de stelmakerij. De eigenlijke ingang van de stelmakerij lag aan de andere (niet zichtbare) kant. Achter het 2e raam rechts bevond zich later de keuken die in de stelmakerij was gebouwd.	Hoewel alom bekend, heeft de stelmakerij van Meertens maar een jaar of vier gefunctioneerd. Al rond 1934 was de stelmakerij verleden tijd en groeide het langzamerhand uit tot een café met volledige vergunning. Vergunningen die men destijds nog bij de gemeente diende te kopen. Geert maakte destijds een deal met de gemeente en ruilde de driehoek waarin zijn bomen lagen te drogen met de gemeente voor een vergunning. Hij was immers geen hout meer nodig aangezien hij herbergier wilde worden. Helaas voor hem overleed hij drie jaar later. Het idee voor een café was ontstaan vanuit de reeds bestaande klandizie die er was in de voormalige boerderij. In deze dagen was de Emmer markt zeer druk bezocht en vele boeren vanuit de buitendorpen bezochten dan Emmen en zetten hun paard en wagen neer bij bevriende boeren rondom de markt. De boeren uit Sleen deden dat bij Meertens omdat ze daar "zeer speciaal" mee waren. Hier werd dan ook een borrel gedronken en geschonken. Zo ontstond de "stille knip". Achter het café bevond zich een paardenstalling waarvan een deel nog dienst heeft gedaan als fietsenstalling voor de vele fietsen van bezoek(st)ers van de wekelijkse markt. Hendrik Maneschijn paste destijds op de stalen rossen. Het werd een druk bezocht café zo vlak bij het Marktplein. Het café bood daarnaast veel kostgangers onderdak. Voornamelijk aan personeel van de huishoudschool en de post. Dit laatste was geen toeval. Naast stelmaker en later caféhouder was Geert ook besteller van telegrammen. Hij had dit werk van Geert Veenegeerts overgenomen. Ook Geert zijn pleegzoon Jans was, naast het werken in het café, op zijn 16e al bij de posterijen gaan werken. Jans zou tot zijn 30e jaar in het café behulpzaam blijven. De laatste jaren bij de weduwe Willemtje Jelies omdat Geert inmiddels was overleden. Het waren de moeilijke laat 30er jaren, begin 40er jaren, die aan de Tweede Wereldoorlog vooraf gingen. Toch had Geert het ondanks de slechte economie niet gek gedaan. Her en der had hij stukjes grond liggen. Soms klein, soms wat groter. Willemtje Jelies hertrouwde later met de weduwnaar Wubbe Vos. Hij had twee kinderen en was eigenaar van een loonbedrijf in Witteveen. Rond 1950/'55 gingen beide aan de Esweg wonen om het rustiger aan te gaan doen. Het café werd verpacht aan de heer Wieringa. Na het overlijden van Willemtje kwam aan het licht dat er over stukken grond geen pacht o.i.d. was gevraagd en dat door het gewoonterecht stukken grond voor de nazaten verloren waren gegaan. Ook aan de Vreding had Geert grond. Willemtje besloot hier te gaan wonen. Ze schonk aan haar pleegzoon Jans een deel van de grond en wilde samen met haar zoon Henk een dubbele woning bouwen op de rest. Deze was echter niet geïnteresseerd en bleef in de Minister Kanstraat wonen.

Perikelen met een terras
Anno 2003 In 2005 heeft het restaurant een geheel aangepast aanzien gekregen.	Ter voorbereiding op de aanleg van de Hondsrugweg was de gemeente Emmen een stuk grond van 210m2 van het perceel (785m2) benodigd waarop het café restaurant van Meertens stond. Dit stuk grond was niet bebouwd maar vormde een erf welke voor een groot deel als terras in gebruik was. Op het overgebleven deel stond het café restaurant, welke toen inmiddels werd gedreven door de heer J.R.Kooistra. Het café werd toen voornamelijk bezocht door publiek uit de "middenklasse". Kooistra huurde het van mevrouw Vos Jelies. Het terras vormde de cruciale factor bij de onteigening die werd ingezet. Deskundigen, die e.e.a. hadden getaxeerd, waren van mening dat door het verlies van het terras de waarde van het café restaurant niet zou dalen. Het terras vormde volgens hen "een integrerend onderdeel" van het gehele onroerende complex. In het zomerseizoen deed dit terras dienst als parkeerplaats voor, maximaal vier stuks, autobussen die nergens anders konden parkeren. De Westenesscherstraat was te smal voor de bussen en het er tegenover gelegen stuk onverharde grond stond vaak vol met langparkeerders. Als de bussen op het verharde parkeerterrein aan de overkant moesten parkeren konden de mensen net zo goed de aan deze kant van de weg gelegen restaurants bezoeken. Men hoefde dan immers niet de brede en drukke dubbele verkeersweg over te steken. Van het terras zou slechts 75m2 buiten de onteigening blijven, welke vervolgens alleen geschikt zou zijn voor zitjes en niet meer als parkeerplaats. Anderzijds had gesteld kunnen worden dat de nieuwe weg een waardevermeerdering zou vormen. De makkelijker bereikbaarheid kon het restaurant ten goede komen. Zowel aan de eigenaar als aan de huurder werd in 1968 een schadeloosstelling aangeboden, die middels een bepaalde formule was berekend. Het geheel werd echter gecompliceerder toen bleek dat door de gemeente een muurtje tussen het terras en de nieuw aan te leggen weg werd gerealiseerd, waardoor er geen 210 m2, doch slechts 184 m2 zou worden onteigend. Na het daarop volgende juridische steekspel, hetgeen zich bij vele onteigeningen als gevolg van aanleg van de Hondsrugweg had voltrokken, deed de rechter eind 1968 uitspraak in het geschil.......... Het restaurant, gedreven door de familie de Jong, staat er anno 2004 gelukkig nog steeds. Het adres is Schimmerweg 1 maar die Schimmerweg zult u, vreemd genoeg, tegenwoordig iets verderop moeten zoeken........................

Bronvermelding:
J.Meertens en familie. Aanvullingen en correcties: W.Meertens. Aanvullingen: mevrouw Landsman. Archief gemeente Emmen. Kaartje gegenereerd met een proefversie van Hazadata, met dank aan André Dekker voor de gegevens. Foto's: Archief gemeente Emmen Mevrouw Landsman